Pisporê aboriyê Nebîl Mersûmî ragihand ku di mehên adar û nîsanê de metirsiya darayî li ser Îraqê nîne.
Nebîl Mersûmî di hevpeyvîneke xwe ya bi Rûdawê re eşkere kir ku hinartina petrola Kerkûkê ya bi rêya boriyên Herêma Kurdistanê, derfetê dide ku rojane 200 hezar bermîl petrol were hinartin û rojane nêzîkî 20 milyon dolarî ji bo xezîneyê dabîn dike.
Mersûmî her wiha bal kişand ser metirsiya li ser meaşên karmendan û bandorên girtina Tengava Hurmizê.
Rûdaw: Niha qebareya hinartina petrola Îraqê çi qas e?
Nebîl Mersûmî: Niha piştî rawestandina hinartina petrola Îraqê ya di Tengava Hurmizê re ku rojane nêzîkî 3 milyon û 200 hezar bermîlan bû, rewş guheriye. Her wiha piştî derketina şirketên biyanî ji parzûngehên petrolê yên Kurdistanê û rawestandina hilberînê ya ji ber şer, Îraq rojane tenê 10 hezar bermîl petrolê bi rêya tankeran dişîne Urdinê.
Rûdaw: Gelo keştiyên Îraqê yên têrker hene ku petrolê veguhêzin? Çimkî Wezîrê Karên Derve yê Îranê dibêje ku Tengava Hurmizê tenê li ser welatên neyar girtî ye û rê tê dayîn ku tankerên petrolê yên Îraqê derbas bibin.
Nebîl Mersûmî: Îraq xweşbextane ne xwediyê ti keştiyên veguhastinê ye ku ji bo veguhastina petrola xwe ya niştimanî bi kar bîne. Petrola Îraqê li bendera Besrayê (FOB) tê firotin û şirketên biyanî mesrefên veguhastin û sîgortayê digirin ser xwe.
Îraq berevajî salên 70yî ku şiyana wê ya veguhastinê gihiştibû milyonek û 300 hezar tonî, îro ne xwedî fîloyeke niştimanî ye. Niha tenê 6 keştiyên biçûk ên Îraqê hene ku dikarin nêzîkî 52 hezar ton petrola reş veguhêzin. Lewma, eger hêsankarî ji bo keştiyên Îraqê were kirin jî Îraq ji gotinên Îraniyan sûdê wernagire. Dibe ku welatên din, bi taybetî keştiyên Çînî jê sûdê wergirin.
Rûdaw: Gelo Îraqê dest bi hinartina petrolê ya bi rêya tankeran kiriye?
Nebîl Mersûmî: Îraqê bi komek şirket re peyman mohr kirine da ku rojane di navbera 100 hezar û 200 hezar bermîl petrolê bi rêya tankeran bişîne Mêrsîna Tirkiyeyê, Urdin û Sûriyeyê. Wisa xuya dike ku Îraqê bi awayê pratîk dest pê kiriye lê em hîn amara mêjera rast a hinartinê bi hûrgilî nizanin.
Rûdaw: Zererên hinartina petrolê ya bi tankeran ji bo Îraqê çi ne?
Nebîl Mersûmî: Ya yekem, mesrefê veguhastina bi tankeran gelekî bilind e. Ya duyem, her tankerek tenê nêzîkî 216 bermîlan veguhêze ku ev mêjereke kêm e. Lewma em hewcedarî bi hezaran tankeran in da ku em karibin rojane 400 hezar heta 500 hezar bermîlan hinarde bikin.
Ev yek dê bandorê li binesaziyê û trafîkê bike. Her wiha bi van mêjerên kêm, wergirtina peymanên kirîna petrola xav zehmet e. Ji bilî vê, Wezareta Petrolê xwe ji bo vê îhtimalê amade nekiribû û bi kiriyarên navneteweyî re peyman mohr nekirine, heta pêdiviyên lojîstîk jî dabîn nekirine.
Lê belê piştî rawestandina hinartina petrola Kurdistanê ya di Bendera Ceyhanê re û pirsgirêkên navbera Herêm (Herêma Kurdistanê) û Bexdayê, dibe ku ev yekane vebijêrka li ber destê Îraqê be.
Rûdaw: Di navbera Hikûmeta Herêma Kurdistanê û Hikûmeta Federal (Îraq) de li ser hinartina petrola Kerkûkê ya bi rêya boriyên Herêmê nakokî hene. Divê kîjan alî nermiyê nîşan bide?
Nebîl Mersûmî: Cihê mixabîniyê ye ku di wextê şer de tiştên wiha diqewimin. Di hinartina petrolê de dem faktoreke gelekî girîng e. Îraq ji ber rawestandina hinartinê rojane nêzîkî 300 milyon dolarî ji dest dide. Lewma divê mijarên din ên ku pêwendiya wan bi petrolê re nîne neyên tevlî dan û standinan kirin.
Divê bal li ser hinartinê be çimkî hinartina petrola Kerkûkê ya di ser boriyên Kurdistanê re derfetê dide ku rojane 200 hezar bermîl werin şandin. Ev jî rojane nêzîkî 20 milyon dolarî dabîn dike. Her wiha Herêm dê ji xerca derbasbûnê sûdê wergire.
Em dizanin ku ji sedî 60ê milkê xetê yê şirketa Rosneftê ya Rûsî û ji sedî 40 jî yê şirketa KARê ye, lewma sûdeke darayî heye. Ev derengketin bi êş e û zerereke mezin dide hemû gelê Îraqê, ji bakur heta başûr.
Rûdaw: Gelo ne baştir e ku heta şer bi dawî bibe, bi rawestandina pergala ASYCUDAyê hinartin were hêsankirin?
Nebîl Mersûmî: Me berê jî gotibû ku pergala ASYCUDAyê yek ji pergalên bazirganî yên gelekî girîng e ku rê dide Îraqê kontrolê li ser hawirdekirinê bike û rê li ber sextekariya fatureyan bigire lê belê amadehiyên bicihkirina wê ne temam in û bi Herêmê re jî li ser wê peymanek nîne.
Ez bawer dikim ku divê dan û standinên din werin kirin, dibe ku di dema avakirina hikûmeta bê ya Herêmê de were bipaşxistin yan jî bi hikûmeta navendî re hevahengî li ser were kirin. Tevlihevkirina vê mijarê bi petrolê re dê pirsgirêkê aloztir bike û dema rawestandina hinartinê dirêj bike ku ev jî encamên bi êş ji bo gel tîne.
Rûdaw: Bi nêrîna te, Îraq neçar e ku pergala ASYCUDAyê bi kar bîne?