Alîkarê Berê yê Wezîrê Karên Derve yê Amerîkayê Joey Hood ragihand ku piştî şerê li gel Îranê hevalbendiyeke "wekî NATOyê" di navbera Washington û welatên Kendavê de dê ji bo kûrkirina pêwendiyên ewlehî û aborî bibe "gava paşîn a mentiqî."
Joey Hoodê ku dîplomatekî xwedîezmûn û Balyozê berê yê Amerîkayê yê Tûnisê ye ji Rûdawê re got, “Tiştê ku ez dibînim hevalbendiyeke wekî NATOyê ya di navbera Kendavê, welatên Ereban û Amerîkayê de ye, çimkî ev di gihîştîbûna pêwendiyên me yên ewlehî û aborî de gava paşîn a mentiqî ye.”
"Rejîma Îranê ketiye nav rewşeke bipaşveçûnê"
Hood eşkere kir ku armanca îdareya Trump a "guherîna rejîmê" zêdetir li ser wê yekê disekine ku Tehranê neçarî guhertina tevgerên wê bike li şûna ku desthilatê bi awayekî kevneşopî birûxîne.
Hood bal kişand ser zextên leşkerî yên niha û destnîşan kir ku Koşka Spî hewl dide dawî li wê xeleka têkdana aramiya herêmê ya bi dehan salan bîne û tekez kir, "Eger hinek ji heman aktoran fêhm kiribin ku divê êdî taktîkên xwe biguherin... hingê ev bi xwe bi awayekî bingehîn guherîna rejîmê ye."
Hood stratejiya herêmî ya Îranê wekî "rewşa dîlgirtinê" ni nav kir ku milîsên wekîl bi kar tîne daxwazên xwe pêk bîne da ku welatên cîran di nav bêaramiyê de bimînin û nebin metirsî. Wî amaje pê kir ku ew serdema ku Îraq hewl dida hevsengiyê di navbera van aliyên hevrik de çêbike, êdî digihîje dawiyeke ku nayê domandin.
Hood got, "Li Îraqê qeyran û pirsgirêkên din hene ku divê werin çareserkirin. Divê biryarê bide bê ma ew dê bi temamî bibe hevkareke ewlehiyê ya Amerîka û welatên Kendavê an jî bibe hevkara ewlehiyê ya rejîma Tehranê. Nikare di heman demê de her du jî be."
Wî her wiha anî zimên ku piştî windahiyên taktîkî yên mezin ên li seranserê Levantê (Rojhilata Navîn), komên ku Îran piştgiriya wan dike niha "ketiye nav rewşeke bipaşveçûnê".
"Herêma Kurdistanê modelek e"
Hood tevî guherîn û aloziyên berdewam jî amaje bi Herêma Kurdistanê kir û ew wekî "modeleke xweragir ji bo Rojhilata Navîn" nîşan da.
Wî got, "Bipêşketina we û hevpeymaniyên we ji bo herêmê dibin model. Loma, eger em karibin alîkariya herêmê bikin ku bi pêş keve, ev ji bo Îraqê baş e û bi giştî ji bo Rojhilata Navîn jî baş e."
Hevpeyvîna bi Alîkarê Berê yê Wezîrê Karên Derve yê Amerîkayê ji bo Kar û Barên Rojhilata Navîn Joey Hood re wiha ye:
Rûdaw: Bi berçavgirtina ezmûna te ya li Bexdayê û xebatên te yên li ser kar û barên Îranê, gelo tu bawer dikî ku Operasyona Xezeba Destanî (Epic Fury) tenê bi hêza asmanî dikare bigihîje armancên xwe, an jî mantiqê vî şerî di dawiyê de pêwîstiyê bi hebûneke berdewam a bejayî dibîne da ku guherîneke watedar a rejîmê misoger bibe?
Joey Hood: Belê, bila ez pêşî silavên xwe ji temaşevanên we yên li Herêma Kurdistanê, li seranserê Îraqê û li seranserê herêmê re bişînim. Ez hêvî dikim ku her kes bihareke aram derbas bike. Ez dixwazim bibêjim ku divê em baldar bin û fêhm bikin ka Serok Trump gava ku qala guherîna rejîmê dike mebesta wî guhertina tevger û reftarên rejîmê ye.
Wekî hûn dizanin, wî qala wê yekê kiribû ku ew dixwaze di hilbijartina Rêberê Bilind ê paşîn de rolekê bilîze. Ev yek çênebû, lê di encamê de, wekî ku wî îro serê sibehê jî qala wê kir, dema wî got ku rejîm guheriye çimkî ew niha bi mirovên cuda re mijûl dibe û ew kes tiştên cuda dibêjin. Ev cureyê guherînê ye ku ew li pey e.
Çimkî eger rejîmeke we ya bi temamî cuda hebe lê heman polîtîkayên berfirehxwez û şoreşgerî bişopîne û gefê li cîranên xwe bixwe, di nav de Îraq jî, wê demê ev yek dê negihîşta ti armancekê. Lê eger hinek ji heman aktorên niha fêhm kiribin ku dema ew bi herêmê, Amerîkayê û cîhanê re dan û standinê dikin divê taktîkên xwe biguherin, wê demê ev bi xwe di bingeh de guherîna rejîmê ye.
Rûdaw: Eger ez ne şaş bim, te berê Herêma Kurdistanê wekî "modelek" ji bo Rojhilata Navîn pênase kiribû, lê cihên wekî Hewlêrê û hevbeşên Amerîkayê yên li Kendavê rastî tolhildanên giran ên Îranê hatin. Piştî bidawîbûna şer, tu pêşbînî dikî ku Washington baldariya xwe ya stratejîk li ser Kurdistanê û herêmê zêdetir bike, yan jî dê pêşaniyên Amerîkayê ber bi cihên din ve biçin û pabendbûna xwe ya ewlehiyê kêm bike?
Joey Hood: Na, ez bawer dikim ku Amerîka û hevbeşên wê yên li herêmê, di nav de Herêma Kurdistanê, Îraq û Kendavê dê hevbeşiyên xwe xurttir bikin. Çimkî me encamên tiştên ku me karîbû bikin dîtine, bi taybetî li gel Erebên Kendavê ji sala 1945an ve, dema ku Qral Ebdulezîz Bin Siûd û Serok Roosevelt cara yekem li ser keştiya Amerîkî Quincy civiya bûn.
Wê demê wan biryar da ku hevkariyeke ewlehiyê ava bikin ku zêdetirî 80 sal in didome. Wê hevkariyê ewlehî û aramî ji bo bipêşketina aborî dabîn kir ku mînaka wê berê nehatibû dîtin. Û ez bawer dikim ku tu dikarî heman tiştî ji bo Herêma Kurdistanê jî bibêjî.
Tevî ku jiyan ne kamil e jî, we aramî dît, we bipêşketina aborî dît, we tiştên ku beriya 40 sal, 50 sal, 60 salan ne mimkin bûn dît. Çima? Ji ber wê hevkariya bihêz a di navbera Amerîkayê, hikûmeta we ya herêmî û hikûmeta Bexdayê de. Loma ez bawer dikim ku ev hikûmet dê li rêyan bigerin da ku hevkariyên xwe yên ewlehî û aborî di asteke nû de hîn gihîştîtir bikin.
Rûdaw: Gelo tu pêşbînî dikî ku piştî şer, pergaleke nû ya ewlehiya herêmî an sîstemeke hevalbendiyê ya ku bi Amerîkayê re hevaheng e derkeve holê?
Joey Hood: Belê, tiştê ku ez qala wê dikim û tiştê ku ez dibînim, hevalbendiyeke wekî NATOyê di navbera Kendavê, welatên Ereban û Amerîkayê de ye, çimkî di gihîştîbûna pêwendiyên me yên ewlehî û aborî de ev gava paşîn a mentiqî ye. Û ti sedem nîne ku ev yek pêk neyê. Ev welat ne wekî sala 1945an in, loma nabe ku em pişta xwe bidin heman pergala ku me di wê demê de ava kiribû.
Niha, eger hevalbendiyeke wekî NATOyê hebe ku hinek ji wan welatan di ast û demên cuda de daxwaza wê dikirin, eger niha ev hevalbendî ji bo tevahiya Encumena Hevkariya Kendavê (GCC) bi Amerîkayê re derbasdar be, wê demê her êrişek li ser endamekî dê wekî êrişeke li ser hemûyan bê dîtin û dê bersiva hemûyan bi xwe re bîne.
Belê, wê demê ev yek dê bi rastî jî ne mimkin be. Ji bo rejîmeke wekî ya Tehranê an jî di rojên xerab ên berê yên serdema Saddam Husên de, ev dê bibe xwekuştin. Eger serkirdeyekî wisa vegere, hewldana êrişkirina ser her welatê GCCyê dê ji bo wan bi temamî xwekujî be. Bê guman ev yek dê di destpêkê de Îraqê li xwe negire, çimkî li Îraqê qeyran û pirsgirêkên din hene ku divê werin çareserkirin.
Divê Îraq biryarê bide bê ma dê bi temamî bibe hevkareke ewlehiyê ya Amerîkayê û welatên Kendavê, an jî dê bibe hevkara ewlehiyê ya rejîma Tehranê. Nikare di heman demê de her du jî be, lê bi salan e hewl dide her du jî be.
Rûdaw: Dema ku em qala Îraqê dikin, em dizanin ku hikûmetek heye, lê di heman demê de, li pişt perdeyê hinek kesên desthilatdar hene û ew tiştê ku dixwazin dikin. Heta komên wan ên milîs ên ku xwedî hêzeke mezin in jî hene. Ew di nav kar û barên bazirganî û aboriyê de ne û hwd. Li gorî nêrîna te û di wan salên ku te li Îraqê û li Wezareta Karên Derve kar dikir de, kî li Bexdayê birêvebiriyê dike? Ma Îraqî ne? An jî hinek kesên din hene ku ji aliyê welatên derve ve piştgiriya wan tê kirin?
Joey Hood: Ez bawer dikim ku ew têkeliyek e. Ez dibînim ku hinek Îraqî hene ji bo baştirkirina rewşa Îraqê dixebitin, û hinek Îraqî jî hene ku ji bo berjewendiya rejîma Tehranê û ji bo wê îdeolojiya berfirehxweziyê ya ku ji sala 1979an ve heye dixebitin, ku ev îdeolojî bûye sedema têkdana aramiya welatên wekî Libnan, Sûriye, Îraq û Yemenê.
Wan hewl da vê yekê li cihên din jî bikin, belkî bi serkeftineke kêmtir ji wan welatan. Lê belê, wekî te jî anî zimên, ramana li vir ew e ku komên çekdar ên wekî milîsan hebin ku di heman demê de partiyên siyasî ne, şirketên aborî ne û bi giştî li seranserê welêt wekî mafya tevdigerin. Bi vî awayî ew nahêlin ku welat bi têra xwe bihêz bibe û ew qas aram bibe ku ji bo Îranê wekî metirsiyekê bê dîtin.
Ev stratejiya parastinê ya Îranê ye. Dibe ku ev yek ji nêrîna Tehranê ve têgihîştî be, lê ji nêrîna her welatparêzê li wan welatan, an jî ji nêrîna Amerîkayê ku dixwaze bi wan welatan re bibe hevbeş, ev yek bi temamî nayê qebûlkirin.
Rûdaw: Nexwe, pirs ev e, kî serdest e? Komên ku Îran piştgiriya wan dike an hikûmeta Îraqê ye?
Joey Hood: Belê, ez dibînim ku bi rastî jî eşkere ye ku komên ku Îran piştgiriya wan dike niha di bipaşveçûnê de ne. Ji ber vê yekê ye ku Hesen Nasralah êdî tune. Ji ber vê yekê ye ku Hûsî, tevî ku qala wê dikin jî, heta niha xwe ji şer dûr girtine. Ji ber vê yekê ye ku hûn dibînin li Îraqê êriş li ser cih û kesên ku dilsozê Tehranê ne pêk tên.
Beriya bi salan min gelek caran ji kesên wekî Falih Feyad re gotibû ku rojekê dê ev roj bê, ku ev kom dê hinekî zêde bi pêş ve biçin û Amerîka û hevalbendên wê di dawiyê de neçar bimînin ku bersivê bidin. Lê mixabin guh nedan wê şîretê. Wê demê xelkê ji min re digot, em li Îraqê şerekî navxweyî naxwazin.
Helbet li ti derê ti kes şerekî navxweyî naxwaze. Lê di heman demê de, ma hûn amade ne ku dest ji ewlehî û berjewendiyên aborî yên gelê xwe berdin tenê ji bo ku aştiyeke civakî hebe? Ez nabînim ku ev yek di demdirêjiyê de veberhênaneke baş be.
Rûdaw: Me qala wê yekê kir ka Herêma Kurdistanê çawa rastî êrişan hat, heta ji aliyê Îran û komên milîs ên Îraqê ve jî. Washington çawa li vê yekê dinêre? Rêberiya Kurd diyar kir ku ew ne beşek ji şer in û bêalî dimînin, lê di heman demê de em dibînin ku êriş ne tenê li ser baregeh an navendên Amerîkayê, lê li ser cihên sivîl ên Herêma Kurdistanê jî pêk tên. Pêşî, çima ew êrişî Herêma Kurdistanê dikin? Ya duyem, Washington vê yekê çawa dinirxîne?
Joey Hood: Ew derbirîna bêaliyê gelekî biaqilane bû, çimkî bi eşkere nîşanî cîhanê dide ku ev rejîma Îranê çi qasî xapînok e. Ew êrişî Herêma Kurdistanê dikin, ne ji ber ku Herêm di pevçûnê de rolekê dilîze, ne ji ber ku ew ji bo rejîmê gefeke rasterast in, lê ji ber ku ew bi Amerîkayê re hevbeşên nêzîk bûne.
Ew nikarin xwe biparêzin, dibe ku ne bi qasî hinek welatên mezin ên li başûr bin. Loma rejîma Tehranê vê yekê wekî derfet dibîne û li Herêma Kurdistanê dixe. Washington jî vê yekê wekî xwe dibîne, ango armanckirina kesên herî bêparastin bêyî ti sedemeke stratejîk. Çimkî eger rejîma Tehranê karîbûya aramiya Herêma Kurdistanê têk bibe, gelo ev dê çi ji wan re baniya?
Bi temamî tiştek nedihat, ji xeynî pirsgirêkên zêdetir ên li ser sînorên wan. Loma ew vê yekê dikin da ku peyamekê bidin we û me, ku ew dê nehêlin ti kes di aramiyê de bijî heta ku ew dostên Amerîkayê bin û ew tiştê ku Îran dixwaze nekin. Ev rewşeke dîlgirtinê ye, û Herêma Kurdistanê li ber xwe dide û em jî ji ber vê yekê pesnê wan didin.
Rûdaw: Birêz Balyoz, di van salan de tu bi serkirdayetiya Kurd re di nav têkiliyan de bûyî, nexwe di jîngeha piştî şer de, divê Amerîka çawa nêzîkî Kurdan bibe? Ma wekî hevkarekî taktîkî nêzîk bibe û wan ji bo tevgerên nihênî bi kar bîne, an divê Amerîka piştî şer Kurdan wekî stûneke navendî ya pergala ewlehiya nû ya herêmê bibîne?
Joey Hood: Divê bibe hevbeşiyeke stratejîk û ez bawer dikim ku dê wisa be. Ez dixwazim tevlî wan dengên pir zêde yên li cîhanê bibim ku êrişa li ser rûştingeha Serok Nêçîrvan Barzanî ya li Dihokê şermezar dikin. Ev bi temamî bêbingeh bû. Ji ti aliyê stratejîk ve wateya wê nîne, û tenê ji bo çavtirsandinê ye.
Ez kêfxweş im ku ti kes vê yekê qebûl nake, xeynî Çarçoveya Hevahengiyê (ku ev jî ne cihê şaşmayînê ye). Min daxuyaniyek ji wan dît, ku tê de wisa nîşan didan ku ew hêzên derve bi vê êrişê tawanbar dikin, wekî ku Amerîka yan jî welatekî din biryara vê bombebaranê dabe û piştre jî tawan xistibe stûyê Îraniyan. Ev gelekî pêkenok e û li dijî hemû wan belge û sedan dron û mûşekan e ku Îraniyan tenê di çend hefteyên borî de avêtine Herêma Kurdistanê.
Loma bi bextewerî, kes ji vê yekê bawer nake. Lê ez difikirim ku her kesê li Washingtonê, çi Komarî be, çi Demokrat, çi Serbxwe be, baweriyê bi hevkariyeke bihêz a bi Herêma Kurdistanê re tîne. Çimkî wekî ku min berê jî got, bipêşketin û hevkariyên we ji bo herêmê dibin modelek. Loma, eger em karibin alîkariya Herêmê bikin ku bi pêş keve, ev ji bo Îraqê baş e, û bi giştî ji bo Rojhilata Navîn jî baş e.
Rûdaw: Em dibînin ku Îsraîl û Amerîka bi awayekî bibiryar li dijî Îranê tevdigerin, lê di heman demê de ew vê yekê bêyî razîbûna hevalbendên xwe yên Ewropî û heta NATOyê jî dikin. Tu vê yekê çawa dinirxînî? Tu difikirî ku piştî şer xelas bibe, Amerîka dê li ser hevkariyeke ewlehiya nû ya ku Rojhilata Navîn li navenda wê be bifikire, an jî ew dê hevkariya xwe ya bi Ewropiyan re di ber çavan re derbas bikin?
Joey Hood: Na, ev yek ji wan sedeman e ku min qala hevalbendiyeke nû ya leşkerî ya stratejîk di navbera Amerîka û welatên GCCyê de kir. Çimkî ez bawer dikim xelk niha fêhm dike ku dema wê hatiye ku ne tenê NATO ji bo çareserkirina pirsgirêkên parzemîna Ewropayê hebe, lê pêwîstî bi hevalbendiyeke bi vî rengî li Rojhilata Navîn jî heye da ku rûbirûyî hemû metirsiyan bibe.