Salih Gêlo Nehsan, ji malbateke kevn û navdar a herêma Kobaniyê ya Rojavayê Kurdistanê ye û şahidê qonaxeke dîrokî ya gelekî girîng e.
Di vê hevpeyvînê de, Salih Gêlo Nehsan perdeyê li ser destpêka avabûna bajarê Kobaniyê radike û rastiyên balkêş ên derbarê dîroka herêmê û bajarê Reqayê eşkere dike.
Nehsan destnîşan dike ku Reqa û deştên wê di eslê xwe de cih û warên Kurdan bûn û wê çaxê ti malên Ereban li wan deran tunebûn.
Ew bi hûrgilî qal dike ka Fransizan ji bo şikandina berxwedana Kurdan, çawa eşîrên Ereb ên koçber ji başûrê Çemê Feratê anîn û li ser axa Kurdan bi cih kirin.
Ev agahî ji bo têgihiştina koka guherînên demografîk ên li Sûriye û Rojavayê Kurdistanê gelekî girîng in.
Hevpeyvîn ne tenê li ser dîroka herêmê ye her wiha jiyana Nehsan a tije bi têkoşîn û êşê jî vedihewîne.
Ji zindanên tarî yên desthilata Beasê heta çalakiyên siyasî yên li Beyrûtê, Nehsan qala xebatên xwe yên ji bo doza Kurdan dike.
Ew bi bîr tîne ka çawa di bin zextên giran ên îstixbarata Sûriyeyê de hewl daye nasnameya Kurdî biparêzin û rêxistinên xwendekaran ên serbixwe ava bikin.
Salih Gêlo Nehsan di dema xwe ya li Libnanê de li gel serkirdeyên wekî Kemal Canpolat û Celal Talebanî xebitiye.
Ew bi bîranînên xwe pirekê di navbera pêşeroj û îro de ava dike.
Ev hevpeyvîn wekî belgeyeke zindî nîşan dide ka rûdanên sedsala borî çawa bandor li rewş û statuya îro ya Rojavayê Kurdistanê kiriye.
Hevpeyvîna Azad Ehmed Elî ya bi Salih Gêlo Nehsan re:
Rûdaw: Ew dîmen û bûyerên herî berbiçav çi ne ku hûn dikarin ji pêşeroja Kobaniyê ji xwendevanan re qal bikin?
Salih Gêlo Nehsan: Xelkê Kobaniyê salên 1930î girîngî nedida çandiniyê, wan pez û dewar xwedî dikirin. Kobanî gundekî biçûk bû. Pişt re li dora wê şirketa (kompanya) Almanyayê mezin bû ku mijûlî çêkirina xeta trênê ya di navbera Bexda û Berlînê de bû. Sedema hilbijartina Kobaniyê ji aliyê şirketê ve ew bû ku Kobanî nêzîkî Çiyayê Miştenûrê yê bazaltî bû. Wan kevirên bazaltî dişikandin û li bin xeta trênê dadixistin. Navê Kobanî ji peyva "Company" yanî şirketê hatiye. Pişt re herfa Myê ji bo hêsaniya gotinê hatiye avêtin. Bajar piştî Komkujiya Ermenan a li Tirkiyeyê mezin bû. Çimkî Kobanî cihê herî nêzîk bû ji bo revîna ji sûcên Osmaniyan.
Di salên 1930î de, Fransizan hewl da eşîra mezin a Beraziyan qanî bikin ku bi wan re bixebitin lê gava di rakêşana Kurdan de bi ser neketin, berê xwe da eşîrên Ereban ên wekî Enîzeyê ku hêştirvan bûn. Wan di navbera salên 1750-1760î de ji Erebistana Siûdî ber bi Sûriyeyê ve koç kiribû. Bi wan re şert hatibû danîn ku li başûrê Çemê Feratê bimînin û mafê wan tune be derbasî bakurê Çemê Feratê bibin. Ev yek bi tundî li wan qedexe bû.
Fransizan bi pereyekî zêde û çekên bipêşketî piştgiriya serokên Enîzeyiyan kirin û du gund li bakurê Çemê Feratê dan wan. Pişt re ew teşwîq kirin ji bo derkirina Kurdan a ji Reqa û deştên wê. Wê çaxê tenê niştecihên wan deran Kurd bûn û ti malên Ereban lê tunebûn. Hêdî hêdî hinek Ereb li Reqayê bi cih bûn. Bi vî awayî xwedîkirina pez û dewaran kêm bû û xelkê herêma Kobaniyê berê xwe da çandiniyê.
Zextên rejîma Beasê û zîndan
Rûdaw: Em dixwazin hûn behsa wan guhertinên civakî û siyasî bikin ku hûn di wê qonaxê de bûne şahid?
Salih Gêlo Nehsan: Yekem bîra kûr a avê li Kobaniyê li gundê me hat lêdan. Bav û apên min mijûlî çandina dexl û dan û pembo bûn. Lê ji ber ku dewleta Sûriyeyê pişta xwe bi çandiniyê ve girê dabû, firotina berhemên çandiniyê tenê bi dewletê re kir neçarî. Bihayekî gelekî kêm didan cotkaran. Piştî qedandina lîseyê, min daxwazname ji bo çend zanîngehan li Ewropa û Amerîkayê şand. Li Amerîka û Awisturyayê hatim qebûlkirin lê dezgeha ewlehiyê ya Sûriyeyê razî nebû ku ez pasaportê wergirim.
Rûdaw: Destpêka tevgera neteweyî ya Kurdan li herêma Kobaniyê çawa bû?
Salih Gêlo Nehsan: Sala 1964an bûm endamê Partiya Demokrat a Kurd li Sûriyeyê. Sala 1966an, erka birêvebirina kar û barên xwendekarên Kurd li bajarê Helebê spartin min. Karekî zehmet bû. Sala 1968an, ji bo bipaşxistina xizmeta leşkerî ya neçarî, ez çûm Stenbol û Enqereyê ku li zanîngehê qeyda xwe bikim. Dema ez vegeriyam Kobaniyê, Ewlehiya Siyasî ez girtim. Li Helebê 52 rojan lêpirsîn li gel min kirin û ez şkence kirim. Pişt re ez veguhastim Şamê û di Keleha Şamê de hatim zîndanîkirin. Li wir em 6 meh û nîv li gel kêçan jiyan. Di dawiyê de dadger hukmê 6 mehan li min birî û ez hatim berdan.
Ji ber ku min nekarî pasaportê wergirim, ez çûm Libnanê ku li Zanîngeha Amerîkî ya Beyrûtê (AUB) bixwînim. Di beşa endezyariya mekanîk de hatim qebûlkirin. Sala 1975an, piştî destpêkirina şerê navxwe, em ji Libnanê reviyan. Di pêşerojê de li Beyrûtê tevgera siyasî ber bi lûtkeyê ve diçû. Destpêka salên 1970yî de, Kemal Canpolat Wezîrê Karên Navxwe yê Libnanê bû. Bi daxwaza wî em çûn serdana wî. Bi germî pêşwaziya me kir û me li ser Kurdên Libnanê dan û standineke dirêj kir.
Wî destûra fermî ya rêxistineke xwendekarên Kurd li Libnanê da me. Ez wekî sekreterê wê rêxistinê hatim diyarkirin. Min 5 salan ev kar bi rê ve bir. Her wiha me partiyeke Kurdî ya Libnanî bi navê "Partiya Rizgariya Kurd a Libnanê" damezirand. Min ji bo wan rojnameyeke mehane derxist. Lê rewşa Beyrûtê êdî nedihat tehamulkirin. Ez ji Beyrûtê ber bi Şamê ve bi rê ketim. Li ser daxwaza Mam Celal, min çend hejmarên din ên wê rojnameyê derxistin. Gava min hejmara 13an amade kir, min dît ku ew kesê me wekî serokê partiyê danîbû, daxuyaniyek nivîsandiye û tê de pesnê dewleta Mexribê dide û êrişî Polîsarîoyê dike. Min yekser peywendî pê re kir û bertekeke tund nîşan da. Ez çûm ofîsa Mam Celal û min rojname da wî. Wî jî ji min re got: "Careke din ez ji te naxwazim tu li gel wan kesên ku xwe firotine bixebitî." Ew bûyerên ku di jiyana min de hatine serê min pir in lê ji bo ku ez dirêj nekim, ji bo niha ev qas bes e.
