Hewlêr (Rûdaw) - Pêwendiyên di navbera her du aliyên Okyanûsa Atlesê de ducare aloz bûne.
Ev alozî piştî wê yekê derket ku welatên Ewropayê bi awayekî biryardar beşdarî êrişên Amerîka û Îsraîlê yên li dijî Îranê nebûn.
Serokê Amerîkayê Donald Trump gelek caran di daxuyaniyên xwe de nerazîbûna xwe li hemberî hevpeymanên Ewropayê aniye zimên.
Donald Trump heta gefa wê yekê xwariye ku ew dê ji Rêxistina Peymana Atlesa Bakur (NATO) vekişe.
Amerîka beşeke zêde ya lêçûnên parastinê û teknolojiyên pêşketî yên leşkerî yên vê rêxistinê dabîn dike.
Heke Amerîka ji NATOyê vekişe, gelo welatên Ewropî dê karibin bêyî piştgiriya leşkerî ya Amerîkayê rêgiriyeke bawerpêkirî ava bikin?
NATO çi ye û kengî hat avakirin?
NATO sala 1949an ji aliyê 12 welatan ve hat avakirin ku di nava avakerên wê de Amerîka, Brîtanya, Kanada û Fransa hebûn.
Endaman li hev kir ku heke êrişî yekî ji wan were kirin, divê yên din alîkariya wî bikin.
Armanca vê rêxistinê ew bû ku rê li ber berfirehbûna Yekîtiya Sovyetê ya li Ewropayê bigire.
Piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê ya sala 1991ê, gelek welatên Ewropaya Rojhilat tevlî vê hevpeymaniyê bûn ku ew jî wiha ne:
Arnawidistan (Albanya) Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Çekya, Slovakiya, Romanya, Lîtvanya, Letonya û Estonya
Swêd û Fînlandiya ku bi dehan salan bê alî mabûn, piştî êrişa Rûsyayê ya li ser Ukraynayê daxwaza endamtiyê kir û bûn endam.
Niha ev bloka leşkerî li seranserê Ewropa û Amerîkaya Bakur 32 endaman dihewîne.
NATO ne xwediyê artêşeke serbixwe ye lê welatên endam dikarin di krîzên navneteweyî de çalakiyên leşkerî yên bikom bikin.
Niha daxwaza Ukraynayê ya ji bo tevlîbûna NATOyê hatiye rawestandin da ku şerekî rasterast bi Rûsyayê re dernekeve.
Parastina Ewropayê bêyî Amerîkayê
Wekî hevpeymaniyeke leşkerî, NATO xwedî hêzeke giring e.
Lê belê pispor dibêjin ku bêyî beşdarbûna Amerîkayê, şiyana wê ya rêgiriyê dê bi awayekî berbiçav kêm bibe.
Heta Kanûna Paşîn a sala 2025an, nêzîkî 68 hezar leşkerên Amerîkayê bi awayekî herdemî di 31 baregehên leşkerî û 19 navendên din de bi cih bûne.
Birêvebirê Înisiyatîfa Ewlehiya Firaatlesê Dr. Torrey Taussigê got, "Di vê demê de, pêbendbûna Amerîkayê ya ji bo NATOyê çi di warê çekên asayî û çi jî di warê atomî de giring e."
Taussig ji BBCyê re diyar kir ku bêyî piştgiriya Amerîkayê, Ewropa dê di tijîkirina valahiyên di warên veguhastina stratejîk, îstîxbarat, çavdêrî û pergalên parastina mûşekî de rastî zehmetiyên mezin were.