Haber Merkezi – Türkiye Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ABD ve İsrail’İn İran’a karşı başlattığı savaşta ateşkes sağlanmasına rağmen tedarik zincirinin normale dönmesinin aylar alabileceğini söyledi.
Savaştan önce tedbirleri aldıklarını ifade eden Bakan Şimşek, "Bizim şokları yönetme kapasitemiz iyi. Biz geçen sene rüştümüzü ispat ettik. Geçen seneki savaş bugünkü gibi etkili olmadı ama o da etkiliydi. Ticaret savaşları da ciddi etki yarattı, zirai don da ciddi etkiler yarattı. Geçen sene program bütün bu şoklara karşı rüştünü ispat etti. Biz savaşın başladığı günün ertesinde bütün ekipleri topladık, riskleri ve neler yapılması gerektiğini tartıştık. O yüzden önce piyasaların işleyişini önceliklendirdik” dedi.
Eşel mobil sistemini devreye aldıkları için benzin ve mazot fiyatının yükselişini sınırlandırdıklarını ifade eden Bakan Şimşek, "Eşel mobil sisteminin hizmete alınması da neyi önceliklendirdiğimizi gösteriyor. Benzin ve mazot gibi yükselişleri sınırlandırdık. Eşel mobil sistemini ortaya koymasak mazot 103 TL benzin ise 78 TL olacaktı. Halbuki şu an benzin 64 TL" dedi.
“Büyümede düşüş enflasyonda yükseliş riski”
ABD-İran arasındaki ateşkesin hızlı bir şekilde fiyatlara yansıdığını belirten Şimşek, "Büyük resimde, eğer bu şok devam ederse, ateşkes bozulur ve tekrar petrol, doğalgaz, hammadde fiyatları yükselerek etkili olursa, büyümede düşüş enflasyonda yükseliş, küresel bir resesyon riskini de içerir. Bütün senaryolara göre çekmecemizde bir tepki fonksiyonumuz var" ifadelerini kullandı.
Bakan Şimşek, Habertürk ve Bloomberg HT ortak yayınında soruları yanıtladı. Bakan Şimşek'in konuşmasında öne çıkanlar şöyle:
“Uluslararası Enerji Ajansı Başkanının da geçenlerde ifade ettiği gibi, şu anda yaşanan şok, ikinci dünya savaşı sonrası yaşanan en büyük şok. Özellikle Hürmüz Boğazı birçok temel, üretim, tedarik merkezi olması sebebiyle küresek ekonomiyi çok derinden etkiledi.
Ateşkese varılmış olması memnuniyet verici fakat bu şekliyle bile dursa tedarik zincirindeki kırılmaların savaş öncesine dönüşü iyimser tahminle aylar alacak. Küresel enflasyon beklentileri yükseldi çünkü maliyetler ve hammadde fiyatları artıyor.
Petrol şoku diye tanımlarsak, birçok ekonomi için de büyümenin aşağı yönlü düşünülmesini gerekecek bir şok ortaya çıkarttı. Dolayısıyla bir maliyet boyutu var ve büyüme üzerinde de olumsuz etkileri var. Doların güçlenmesi bu dönemde önemli bir özellik oldu.
“Fiyatlara hızlı bir şekilde yansır”
Büyük resimde, eğer bu şok devam ederse, ateşkes bozulur ve tekrar petrol, doğalgaz, hammadde fiyatları yükselerek etkili olursa, büyümede düşüş enflasyonda yükseliş, küresel bir resesyon riskini de içerir. Ateşkes umarım sürdürülür, nihai bir anlaşma yapılır ve bu durumda da küresel ekonomideki bu beklentiler olumluya döner. Dün de gördüğümüz gibi ateşkesin devamı önemli olan. Bu fiyatlara hızlı bir şekilde yansır.
“Türkiye’de risk fiyatlaması dün çok çarpıcı şekilde indi”
Gelişmekte olan ülkeler çok farklı karakteristiklere sahipler. Petrol ithal edenlere yaklaşım farklı ihraç edenlere farklı. Bu krizden nemalanan ülkeler de var. Ortalık yatışınca, hangi ülkenin makroekonomik politikaları sağlıklı, hangi ülkenin dengeleri güçlü buralara bakılacak. Türkiye’de risk fiyatlaması dün çok çarpıcı şekilde indi.
“Risk iştahının tekrar dönme ihtimali var”
Bu şokun bölgede ve küresel olarak etkileri fiyatlanıyor. Risk iştahının tekrar dönme ihtimali var. Sağlanan ateşkes devam ederse etkiler geri çevrilemez olmayacak. Etkisi bu krizin yayılımına ve süresine bağlı. Başlangıçta öngörülenden fazla oldu ancak 45 günün altında olması değerli. Başlangıçta o gün itibarıyla açıklanan hedefler çerçevesinde değerlendirildiğinde bu savaşın birkaç hafta, sürebileceğini düşündük. Bir buçuk aya yakın sürede durdu. Öngörülerimizin çok dışına çıktı diyemem ama biz bir ay civarında düşünüyorduk tarafların açıkladığı hedefler doğrultusunda.
“Biz geçen sene rüştümüzü ispat ettik”
Bizim şokları yönetme kapasitemiz iyi. Biz geçen sene rüştümüzü ispat ettik. Geçen seneki savaş bugünkü gibi etkili olmadı ama o da etkiliydi. Ticaret savaşları da ciddi etki yarattı, zirai don da ciddi etkiler yarattı. Geçen sene program bütün bu şoklara karşı rüştünü ispat etti.
Biz savaşın başladığı günün ertesinde bütün ekipleri topladık, riskleri ve neler yapılması gerektiğini tartıştık. Şok olduğu zaman ani tepkiler geliyor, o tepkilerin yönetilmesi Türkiye’ye dışarıdan bakış açısını belirliyor. O yüzden önce piyasaların işleyişini önceliklendirdik. Bu coğrafyadan çok uzakta olan borsalardaki düşüşlere oranla ülkemizdeki borsa çok daha dayanıklı çıktı. Türkiye gelişmekte olan ülkelere göre daha iyi performans ortaya koydu. Savaşın olduğu bölgede olmamıza ve petrol ithalatçısı olmamıza rağmen etkileri sınırladıysak bu proaktif yaklaşımın sonucudur.
Öncelikle bizim uyguladığımız bir program var ve önemli kazanımlarımız var. Eşel mobil sisteminin hizmete alınması da neyi önceliklendirdiğimizi gösteriyor. Benzin ve mazot gibi yükselişleri sınırlandırdık. Eşel mobil sistemini ortaya koymasak mazot 103 TL benzin ise 78 TL olacaktı. Halbuki şu an benzin 64 TL.
“Birçok ülke kamu çalışanlarını eve gönderdi”
Her şeyin bir getirisi götürüsü var. Birçok ülke kamu çalışanlarını eve gönderdi. Dramatik tedbirler aldılar. Bizim ülkemizde aşırı bir fiyatlama riskinde öne çıkmadık. Siz zamanında tamponları güçlü bir şekilde inşa ederseniz dış şoklara karşı direncinizi artırıyorsunuz. Bağışıklık sisteminize yatırım yaparsanız hastalıklarla daha iyi başa çıkıyorsunuz. Tedbirlerin mantığı, esas itibarıyla piyasa sağlıklı işlesin, şokun etkilerini sınırlayalımdı.
Daha uzun sürerse (savaş) ayrı bir araç setiyle durumu değerlendireceğiz. Bu bir dış şok, bu 4 hafta sürer diye düşünsem de ona göre hesap yapmam. Bütün senaryolara göre çekmecemizde bir tepki fonksiyonumuz var.”
