İran Diplomasisi Evi Araştırma Merkezi Müdürü Hamid Rıza Gulamzade, ABD ile yaşanan gerilimi bir "irade ve direniş savaşı" olarak nitelendirerek Washington yönetiminin Hürmüz Boğazı'ndaki ablukayı sonsuza kadar sürdüremeyeceğini söyledi. Rûdaw’a konuşan Gulamzade, Kürdistan Bölgesi'ndeki gruplara yönelik sınır ötesi operasyonların ise doğrudan sınır güvenliği ile ilgili olduğunu belirtti.
ABD'nin nükleer programa dair taleplerini "aşırı" bulduklarını vurgulayan Gulamzade, Washington'ın uranyum zenginleştirme programını 20 yıl askıya alma ve mevcut uranyumu ülke dışına çıkarma taleplerini kesin bir dille reddettiklerini kaydetti. Barışçıl amaçlarla yüzde 60 seviyesinde zenginleştirme yapmanın İran'ın uluslararası yasal hakkı olduğunu savunan Gulamzade, Obama döneminde uranyumun dışarı çıkarılması karşılığında Batı'nın verdiği sözleri tutmadığını hatırlatarak, "İran'ın bu acı tecrübesi var, bu yüzden sermayesini bir daha o kadar kolay kaybetmeyecek" ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın "İran bizimle müzakere etmek istiyorsa bize telefon etsin" şeklindeki açıklamalarını da değerlendiren İranlı araştırmacı, Trump'ın söylemlerinin tam tersinin okunması gerektiğini savundu. Gulamzade, "İran telefona hevesli dediğinde, aslında kendisi hevesli demektir" diyerek, ABD'nin İran'ın şartlarını ve kırmızı çizgilerini kabul etmemesi halinde masaya oturmaya niyetleri olmadığını dile getirdi.
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim ve petrol ihracatına da değinen yetkili, zorlu koşullara rağmen petrol ihracatının sürdüğünü ve İran gemilerinin ablukayı aşabildiğini aktardı. Bölgedeki durumu bir "irade savaşı" olarak tanımlayan Gulamzade, ABD'nin binlerce mil uzaktan gelerek lojistik, personel ve bütçe zorlukları yaşadığını; kendi evinde, kendi sahasında oynayan İran'ın ise bu uzun vadeli direnişte çok daha avantajlı olduğunu vurguladı.
İran'ın Kürdistan Bölgesi'ndeki Rojhılat partilerine yönelik saldırılarına da değinen Gulamzade, bu operasyonların mevcut savaşla bağlantılı olmadığını, meselenin tamamen İran'ın sınır güvenliğiyle ilgili olduğunu savundu. Erbil ve Bağdat yönetimlerinin, ABD'ye kendi topraklarından İran'a saldırı düzenlememesi konusunda kırmızı çizgi çekerek sorumlu davrandıklarını ve Tahran'ın bunu takdir ettiğini belirten Gulamzade, sınır güvenliğinin sağlanması hususunda Kürdistan Bölgesi yetkililerinden işbirliği beklediklerini sözlerine ekledi.
İran Diplomasisi Evi Araştırma Merkezi Müdürü Hamid Rıza Gulamzade'nin Rûdaw'ın sorularını yanıtladı:
Rûdaw: Neden İran, ABD'nin zenginleştirilmiş uranyumla ilgili taleplerine yanıt vermiyor?
Hamid Rıza Gulamzade: Sorun şu ki Amerikalıların aşırı talepleri var. Onlar İran'ın zenginleştirme programının çok uzun süreliğine askıya alınmasını ve İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu dışarı çıkarmayı istiyorlar. Her ikisi de Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'nın (NPT) ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA), anlaşmaları imzalayan bir ülkeye verdiği haklardır. Bu yüzden Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'nın bir üyesi olarak, İran'ın barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkı vardır, ayrıca uranyum zenginleştirme ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarını elinde tutma hakkı vardır, hatta üye bir ülke için %60 seviyesi bile uygundur.
Yani İran haklarını savunuyor ve Amerikalılar diğer taraftan İran'a kabul etmeyeceği bir şeyi dayatmak istiyorlar. Hatta İran mevcut savaştan önce, Cenevre müzakereleri sırasında belki üç ila beş yıl askıya almayı kabul edebileceğini önermiş olsa bile (çünkü geçen Haziran'da saldırıya uğrayan tesisleri onarmak için zamana ihtiyacı vardı), Amerikalılar o dönemde 10 yıl askıya alma talep ediyordu. Şimdi İslamabad'da sadece süreyi azaltmakla kalmadılar, aynı zamanda 20 yıla çıkardılar, bu da Amerikalıların ya sahadaki gerçeği anlamadıklarını ya da bir anlaşma istemediklerini gösteriyor. Kimsenin kabul etmeyeceği kadar yüksek bir fiyat belirliyorlar, bu yüzden İran reddediyor çünkü hak ettiği hakları savunmak istiyor.
Rûdaw: P5+1 ülkeleriyle yapılan anlaşma sırasında ve Obama döneminde İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunun bir kısmı Rusya'ya götürüldü. İran şimdi zenginleştirilmiş uranyumunu Rusya'ya götürmeye razı mı?
Hamid Rıza Gulamzade: Hayır, çünkü o dönemde zenginleştirilmiş uranyum ülke dışına çıkarıldı ve Tahran'daki tıbbi altyapı için gerekli olan yakıtı sağlamak üzere geri dönmesi kararlaştırılmıştı; ancak bunu yapmadılar. Ayrıca zenginleştirilmiş uranyumu İran'dan satın almaları ve parasını vermeleri kararlaştırılmıştı, ancak parasını vermediler. Aslında paranın ödenmesini engelleyen ve Tahran'daki tesis için yakıt sağlanmasını engelleyen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve Batılı ülkeler veya Amerikalılar ve Avrupalılardı.
İran, Ajansın ve diğer ülkelerin yükümlülüklerini yerine getirmemesine dair bu tecrübeye sahip, bu yüzden onlara güvenemeyiz. Bu, Türkiye ve Brezilya'nın arabulucu olduğu zaman da yaşandı, aynı hikaye tekrarlandı. Bu nedenle tecrübelere dayanarak İran, zenginleştirilmiş uranyumundan ülke dışı için vazgeçip karşılığında hiçbir şey almamakta parlak bir ufuk ve iyi bir öngörü görmüyor, bu İran'ın çok kolay kaybedeceği bir sermaye olur ve elbette İran bunu kabul etmeyecektir.
Rûdaw: İran Dışişleri Bakanı bu Moskova ziyaretinde İran'ın zenginleştirilmiş uranyumundan bahsetti mi?
Hamid Rıza Gulamzade: İki taraf arasındaki konuşmaların detayları hakkında doğrulanmış hiçbir bilgimiz yok, ancak çatışmalar, savaş, zenginleştirme ve nükleer program hakkında bu tür bir görüşme yaptıklarını tahmin ediyorum. Ancak zenginleştirilmiş uranyumun o ülkeye [Rusya'ya] taşınması konusunda şüpheliyim, çünkü müzakere heyeti, Dışişleri Bakanlığı, Sayın Galibaf ve müzakere heyetinin parçası olan tüm üyeler için kırmızı çizgilerden biri, nükleer dosya hakkında konuşmalarına izin verilmemesidir, çünkü bunu daha önce defalarca konuştuk ve geçtiğimiz iki seferde görüşmelerin ortasında İran'a saldırdılar. Bu yüzden nükleer dosya, ekibin hakkında konuşmasına izin verilen bir şey değil, bu nedenle Sayın Putin ile nükleer program hakkında çok ciddi meselelerin konuşulduğuna inanmıyorum.
Rûdaw: Trump, 'İran bizimle müzakere etmek istiyorsa bize telefon etsin' diyor. İran Trump'a telefon edecek mi?
Hamid Rıza Gulamzade: Başkan Trump'ı doğru anlamak için, ne söylüyorsa tam tersini düşünmelisiniz. 'İran bana telefon etmeye hevesli' dediğinde, 'ben İran'a telefon etmeye hevesliyim' demek istiyor ve 'lütfen İran bana telefon etsin' diyor. 'İran anlaşma veya müzakere istiyor' dediğinde, 'ben istiyorum ama açıkça söylemek istemiyorum' demektir; bu yüzden konuyu oyalıyor. İran savaşa hazır olduğunu açıkladı, ancak Amerika Birleşik Devletleri İran'ın şartlarını kabul ederse, bu şartların kabul edilmesi için mekanizmalar konuşulabilir, ancak İran haklarından, şartlarından ve kırmızı çizgilerinden geri adım atmaz. İran, Amerikalılar kabul etmeye hazır olduğunda görüşmeye hazırdır, aksi takdirde İran'ın Başkan Trump ve Amerikan yönetimi gibi biriyle konuşmaya hiçbir arzusu yoktur.
Rûdaw: İran şu anda petrol ihraç etmeye devam ediyor mu?
Hamid Rıza Gulamzade: Evet elbette, ihracat devam ediyor. İhracat normal durumdaki gibi değil, çünkü şu anda yaptırımlar ve savaş nedeniyle durum olağanüstü. Aslında elimde en son istatistikler yok, ancak İran'ın petrol üretip ihraç ettiği açık. İran'ın petrol üretiminin yarısı içeride tüketiliyor ve diğer yarısı genel olarak ihraç ediliyor. İhracat kısmı normal durumdan daha az, ancak bu sıfıra ulaştığı ve ablukanın her şeyi durdurduğu anlamına gelmiyor; hayır. Birçok gemi ablukadan geçmeyi ve hedeflerine başarıyla ulaşmayı başardı. Bazı gemilere Amerikalılar tarafından el konuldu, ancak İran bu gemileri serbest bırakmak için baskı kurmaya ve siyasi olarak ve gerekirse askeri olarak harekete geçmeye çalışıyor veya buna karşılık İran bölgedeki başka bazı gemilere el koyuyor. Ancak onlarca diğer İran gemisi ve tankeri önceden geçti.
Rûdaw: Eğer ABD Hürmüz Boğazı'nda İran üzerindeki ablukasını kaldırmazsa, İran ABD ile müzakerelere yeniden başlamaya hazır değil mi?
Hamid Rıza Gulamzade: Savaşı sona erdirmek ve abluka ile ablukanın kaldırılması için müzakere uygundur. Mesele şu ki, eğer İran Hürmüz Boğazı'nı kapatırsa, bu sahadaki coğrafi bir gerçektir ve bu temelde o ablukayı boğaza dayatır. Ancak Amerikalılar buna sahip değil ve bir İran gemisini yakalamak ve İran'a abluka uygulamak için donanmalarını ve gemilerini haftanın yedi günü, 24 saat ve yıl boyunca okyanuslarda tutamazlar; bu imkansızdır, özellikle de şimdi ABD donanmasının gemilerinde yangın çıktığını veya tuvalet sorunu gibi sorunlar yaratarak savaş görevine gönderilmemeye çalıştıklarını görüyoruz. Bu durumla Amerikalıların İran'ın ticaretini sonsuza kadar durdurma kapasitesi yok. Bu yüzden bu daha çok bir irade savaşı ve direniş savaşıdır. Onlar İran'ın petrol üretimini durdurmayı umuyorlar ki bu böyle değil. Onlar yanlışlıkla İran petrol ihraç etmezse petrolün bozulacağını veya süresinin dolacağını düşünüyorlar, ancak buradaki petrollerin doğası gereği İran'da bu olmaz, petrol üretmemek bile altyapıya ve petrol tesislerine zarar vermez. Bu yüzden İran'ın bununla bir sorunu yok ve bu sadece bir zaman meselesidir.
Amerikalılar birkaç ay içinde İran'ı durdurmayı umuyorlar, ancak mesele şu ki İran uzun bir süre için kendini hazırladı ve coğrafyası nedeniyle İran'ın daha fazla direnci var, çünkü o kendi evindedir. Kendi sahasında bir oyuncudur ve ihtiyaç duyduğu her şeye burada sahiptir. Ancak Amerikalılar ülkelerinden binlerce mil uzaktalar ve çok zaman, para ve bütçe gerektiren her şeyi konumlandırmaya ihtiyaçları var, daha da önemlisi çok sayıda insan kaynağına ihtiyaçları var ki elbette onlar bu savaştan ve burada uzun süre kalmaktan memnun değiller. Tüm ihtimalleri hesaba kattığınızda, ablukaya karşı daha fazla direnişe sahip olmak için ihtimaller İran'ın lehinedir, tıpkı Amerikalıların ve küresel ekonominin Hürmüz Boğazı ablukasına karşı olduğu gibi.
Rûdaw: Savaş durdu ve ateşkes var, ancak bu partiler bu savaşa katılmamasına rağmen İran, Kürdistan Bölgesi'ndeki İran Kürdistanı partilerinin kamplarını bombalamaya devam ediyor. Kürdistan Bölgesi Hükümeti bu saldırıların durdurulmasını talep ediyor. İran bu saldırıları ne zaman durduracak?
Hamid Rıza Gulamzade: Bu operasyonlar sınır güvenliği ile ilgilidir. Savaştan önce bile vardı, İran'ın o topraklardaki terörist gruplara saldırdığı bazı durumlar vardı. Savaş sırasında ve sonrasında da İran aynısını yaptı. Başkan Trump'tan, Kürdistan bölgesindeki, Kürdistan Bölgesi'ndeki bu terörist grupları silahlandırdıklarını itiraf ettiğini açıkça duyduk. Bu yüzden İran'ın kendi güvenliğini savunduğu ve bu konuda çok hassas olacağı çok açık. Kürdistan Bölgesi yetkililerinin ve Iraklı yetkililerin her iki tarafın da bu bölgedeki güvenliği destekleyeceğinden tamamen eminim. Onlar daha önce oradan bir savaş başlatmaması için Amerikalılara bir kırmızı çizgi çektiler ve Amerikalıların İran'a saldırma planını kabul etmediler. Onlar sorumlu ve saygılı bir şekilde davrandılar ve bu İran'ın çok takdir ettiği bir şeydir. Ancak terörist gruplara karşı kendini de savunacaktır. İran bu terörist grupları Kürt yetkililer veya Kürdistan yöneticileri olarak görmüyor, onlarla savaşıyor. Elbette İran, Kürdistan Bölgesi yetkililerinin teröre karşı bu savaşta işbirliği yapmasını ve her iki tarafın sınır güvenliğinin iyileştirilmesinde yardımcı olmasını umuyor. Yani bunun savaşla ilgisi yok, daha çok sınır güvenliği ile ilgisi var.
