Kürdistan Bölgesi Hükümeti Uluslararası Raporları Yanıtlama Komisyonu Direktörü, Rûdaw ile yaptığı bir söyleşide, mahkeme dosyaları, insan ticareti, uyuşturucu ve terör davalarına ilişkin son istatistikleri açıkladı. Dindar Zebari, sadece bir yıl içinde temyiz mahkemelerinde 9 binden fazla davanın sonuçlandırıldığını belirtti.
Dindar Zebari, bölgedeki adli ve güvenlik konularına dair çarpıcı veriler paylaştı. Zebari, adli süreçlerin işleyişine dikkat çekerek, "Sadece bir yıl içinde temyiz mahkemelerinde 9 binden fazla dava sonuçlandırıldı" dedi.
Cezaevlerindeki duruma da değinen Zebari, "Cezaevlerinde 500'den fazla idam mahkumu bulunuyor" bilgisini verdi.
Uyuşturucu kullanımının "sürekli arttığını" belirten Zebari, insan ticaretiyle mücadele ve IŞİD'in özellikle Ezidi Kürtlere karşı işlediği suçların belgelenmesi için uluslararası ekiplerle yürütülen kapsamlı çalışmalar hakkında da bilgi aktardı.
Ezidi Kürtlere karşı işlenen suçların belgelenmesi için Birleşmiş Milletler Araştırma Ekibi (UNITAD) ile yapılan işbirliğine değinerek, uluslararası mahkemelerde kullanılmak üzere çok sayıda bilgi, video ve ses kaydının yasal delil olarak toplandığını ifade etti.
Kürdistan Bölgesi Hükümeti Uluslararası Raporları Yanıtlama Komisyonu Direktörü Dindar Zebari Rûdaw muhabiri Solin Hamedemin’in sorularına verdiği yanıtlar şu şekilde:
Rûdaw: Kürdistan Bölgesi mahkemelerindeki soruşturma süreci nasıl işliyor ve geçen yıl kaç dava sonuçlandırıldı?
Dr. Dindar Zebari: Mahkemeye giden süreç şu şekilde işlemektedir: Davacı önce polis merkezine veya suçla mücadele müdürlüğüne yazılı bir dilekçe sunar. Daha sonra mahkemede uzman soruşturma hakiminin karşısına çıkar. Ardından, soruşturma hakimine kanıt sunması gerekir; bu kanıtlar yazılı belge, iki tanık, sesli mesaj veya görsel (ses ve kayıt) olabilir. Bu sürecin ardından soruşturma mahkemesi için doğruluk kanıtlanır ve hakim, soruşturma dosyasını ceza ve kabahatler mahkemesine gönderir. Sonrasında, yasal maddelere göre suçun türü (suç veya kabahat) belirlenir. Nihayetinde uzman hakim, delillere dayanarak mahkumiyet veya beraat kararı verir.
Kürdistan Bölgesi Temyiz Mahkemesi Başkanlığı'nın dairelere göre son dava istatistikleri (1/1/2025 - 31/12/2025) şu şekildedir:
Medeni Hukuk Dairesi: 1253 dava
Ceza Dairesi: 2902 dava
Ceza Dairesi (Çocuk): 454 dava
Genel Ceza Dairesi: 121 davadan sadece 5'i kaldı
Kişisel Durum Hukuku Dairesi: 1612 dava
Dağınık Davalar, İş ve Tarım Sorunları Dairesi: 640 dava
Genişletilmiş Daire: 302 dava
Medeni Hukuk Dairesi: 188 davadan sadece 3'ü kaldı
Kanun Yararına Temyiz Dairesi: 30 dava
Uyuşmazlık Dairesi: 26 dava
Gümrük Dairesi: 32 dava sonuçlandırıldı.
Toplamda 9119 dava sonuçlandırılmış olup sadece 8 dava kalmıştır.
Rûdaw: Kürdistan Bölgesi'nde insan ticareti ne durumda ve kaç vaka kaydedildi?
Dr. Dindar Zebari: İnsan ticareti konusu, her türlü istismarı kapsamaktadır. Kürdistan Bölgesi Hükümeti, fuhuş, köleleştirme, zorla çalıştırma, insan organı ticareti, zorla hizmet ettirme, dilencilik ve benzeri kölelik eylemleriyle mücadele etmek için federal hükümet tarafından oluşturulan İnsan Ticaretiyle Mücadele Merkez Komitesi ile sürekli olarak çalışmaktadır. Bu çalışmalar, Birleşmiş Milletler Evrensel Periyodik İnceleme'deki insan haklarının korunmasına ilişkin tavsiyelerle uyumludur.
Organize Suçlarla Mücadele Müdürlüğü'nün 11/2/2026 tarihine kadar olan insan ticareti vakalarına ilişkin son istatistiklerine göre 337 vaka kaydedilmiştir. Soruşturma amacıyla uzman mahkemeye sevk edilen vaka sayısı 157'dir. İnsan ticareti suçu mağdurlarının sayısı 207 kişidir. Ülkelerine geri gönderilen insan ticareti mağdurlarının sayısı 112'dir. Sığınma evlerinde bulunan ve Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı'nın gözetiminde iş imkanı sağlanması amacıyla tutulan insan ticareti mağdurlarının sayısı 42'dir. İnsan ticareti suçlamasıyla tutuklanan sanık sayısı 94'tür.
Rûdaw: Uyuşturucu durumu nasıl? Cezaevlerinde kaç kişi var ve kaç kişi hüküm giydi?
Dr. Dindar Zebari: Kullanıcı, satıcı sayısı ve ele geçirilen uyuşturucu miktarına ilişkin ayrıntılı istatistikler, uyuşturucu kullanımının sürekli arttığını göstermektedir.
Genel Asayiş Konseyi Uyuşturucuyla Mücadele Müdürlüğü'nün 1/1/2024 - 31/12/2024 tarihleri arasındaki istatistikleri şu şekildedir:
Tutuklanan şüpheli: 1568
Kullanıcı: 737
Satıcı: 831
Hükümlüler: 1620
Serbest bırakılanlar: 220
Kefaletle serbest bırakılanlar: 901
Cezasının tamamlayıp serbest bırakılanlar: 606
Ele geçirilen uyuşturucu madde miktarı: 172,466 kilogram. Ele geçirilen uyuşturucu hap miktarı: 45,564 kilogram/paket.
Ayrıca, Genel Asayiş Konseyi Uyuşturucuyla Mücadele Müdürlüğü tarafından 2026 yılı için ele geçirilen uyuşturucu hapların türü ve miktarı şu şekildedir:
Tramadol türü uyuşturucu hap: 60 paket ve 4 adet.
Metadon türü uyuşturucu hap: 68 paket.
Klonazepam türü uyuşturucu hap: 20 paket ve 5 adet.
B2 türü uyuşturucu hap: 32 paket ve 6 adet.
Alprazolam türü uyuşturucu hap: 1 paket ve 9 adet.
Toplam: 183 paket ve 4 adet hap.
Ayrıca, Süleymaniye Asayiş Teşkilatı Uyuşturucuyla Mücadele Müdürlüğü'ndeki hükümlü ve kullanıcı istatistikleri (1/1/2024 - 31/12/2024):
Kullanıcı: 523 kişi
Yerel satıcı: 480 kişi
Toplam: 1019
Süleymaniye'de 2024 yılında ele geçirilen uyuşturucu madde miktarı:
Kristal: 1 ton 10 kilogram
Afyon: 19,635 kg
Marihuana: 24,537 kg
Eroin: 1,100 kg
Captagon: 1 ton 962 kilo 200 gram.
Toplam uyuşturucu madde: 3 ton 24 kilo 600 gram.
Rûdaw: 2025 yılında uyuşturucu durumu nasıldı? Kaç kişi tutuklandı ve ele geçirilen madde miktarı ne kadar?
Dr. Dindar Zebari: 2025 yılına ait son istatistik ve verilere göre, Erbil ve Duhok illerinde uyuşturucu madde kullanma, satın alma ve satma suçlamasıyla 1708 şüpheli tutuklanmıştır. Bu sayının 674'ü kullanıcı, 1034'ü ise alım satım şüphelisidir. Mahkemelerdeki akıbetlerine gelince, Erbil ve Duhok mahkemeleri tarafından 1423 şüpheli mahkum edilmiş, 550 şüpheli kefaletle serbest bırakılmış, 601 şüpheli ise cezalarını tamamladıktan sonra serbest bırakılmıştır.
Bunların yanı sıra, Hacı Omeran sınır kapısında az miktarda uyuşturucu madde ele geçirildikten sonra İran'a geri gönderilen 438 şüpheli bulunmaktadır. 2025 yılında ele geçirilen toplam uyuşturucu madde miktarı 922 kilo 963 gramdır. Aynı yıl ele geçirilen toplam kontrollü tıbbi hap sayısı ise 12,194 pakettir.
Süleymaniye ilinde ise 2025 yılının ilk beş ayına ait istatistikler, 519'u kullanıcı, 363'ü yerel satıcı ve 194'ü uluslararası satıcı olmak üzere 1076 kişinin tutuklandığını göstermektedir.
"Kürdistan Bölgesi'ndeki cezaevlerinde ve ıslah evlerinde bulunan uyuşturucu madde hükümlü ve tutuklularına ilişkin 2025 yılı istatistikleri şu şekildedir:
Erbil Cezaevi'nde 770, Süleymaniye Cezaevi'nde 465, Duhok Cezaevi'nde 390 kişi bulunmaktadır. Kadın ve Çocuk Islah Evleri'ndeki rakamlar ise şöyledir: Erbil'de 33 hükümlü ve 24 tutuklu, Süleymaniye'de 8 hükümlü ve 1 tutuklu, Duhok'ta ise 9 hükümlü ve 9 tutuklu bulunmaktadır."
Kürdistan Bölgesi'ndeki ceza evlerinde 26/4/2026 tarihi itibarıyla bulunan tüm tutuklu ve hükümlülerin genel toplamı 6048 kişidir ve dağılımı şu şekildedir:
Erbil cezaevleri: 2583 kişi.
Süleymaniye cezaevleri: 1854 kişi.
Duhok cezaevleri: 1611 kişi.
Bu genel istatistik içinde 347 kişi kadın, 242 kişi ise çocuktur (kız ve erkek). Bir diğer önemli nokta ise 44 çocuğun anneleriyle birlikte ceza evlerinde kalmasıdır. İdam cezasına gelince, Kürdistan Bölgesi'ndeki üç il genelindeki ceza evlerinde toplam 531 kişi idam cezasına çarptırılmıştır.
Rûdaw: Kürdistan Bölgesi cezaevlerinde terör suçlamasıyla kaç kişi bulunuyor? Bunların kaçı yabancı?
Dr. Dindar Zebari: Kürdistan Bölgesi Terörle Mücadele Genel Müdürlüğü verilerine göre, 2024 yılı başından 2025 yılı Temmuz ayına kadar terör gruplarıyla, özellikle de IŞİD terör örgütüyle bağlantılı oldukları şüphesiyle 290 kişi tutuklanmış ve hakim kararıyla gözaltına alınmıştır. Yeterli delil bulunmaması nedeniyle 124 kişi hakim kararıyla serbest bırakılmış, 133 kişi yargılama aşamasındadır ve şu anda 33 kişi soruşturma altındadır.
Adli Konsey'in son istatistiklerine göre, Kürdistan Bölgesi'nde 1225'i erkek ve 21'i kadın olmak üzere 1,246 terör dosyası bulunmaktadır.
Rûdaw: IŞİD'in Ezidi Kürtlere karşı işlediği suçlardan kaçını belgelediniz ve UNITAD'ın rolü neydi?
Dr. Dindar Zebari: Kurtarılan 3500'den fazla kız ve kadının davası belgelenmiştir. Uluslararası suçların belgelenmesi süreci, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2379 sayılı kararı uyarınca IŞİD Suçları Soruşturma Ekibi (UNITAD) tarafından yürütülmüştür.
IŞİD suçlarına ait deliller, ekibin görev süresinin Eylül 2024'te sona ermesinden önce, Uluslararası Tavsiyeler Koordinatörlüğü Ofisi aracılığıyla iki aşamada Kürdistan Bölgesi Hükümeti'ne teslim edilmiştir.
Birinci bölüm, 11 Temmuz 2024'te 45.95 gigabaytlık IŞİD suçlarına ait delil ve belge teslim edilmiştir. İkinci bölüm, 25 Ağustos 2024'te yasal prosedürlere ilişkin 11.9 gigabaytlık bilgi ve soruşturma teslim edilmiştir. Ekibin görev süresi sona ermeden önce, UNITAD'ın incelediği 52 terabaytlık belge, doküman, fotoğraf, video ve ses kaydı 28 Ağustos 2024'te Birleşmiş Milletler'de arşivlenmiştir. Kürdistan Bölgesi'ndeki ilgili kurumlarda IŞİD suçlarıyla ilgili toplam 394,943 sayfa belge ve doküman arşivlenmiştir. Böylece Irak ve Kürdistan Bölgesi'ndeki tüm ilgili kurumlarda arşivlenen toplam sayfa sayısı 20 milyona ulaşmıştır.
Rûdaw: Irak ile koordinasyonunuz nasıl ve Suriye'den getirilen militanların dosyası ne aşamada?
Dr. Dindar Zebari: UNITAD ekibinin görev süresi sona ermeden önce, Irak'taki ilgili taraflarla 21 analitik rapor paylaşılmıştır. Raporlar, UNITAD ekiplerinin IŞİD'in Ezidiler, Hristiyanlar, Şii Türkmenler, Kakailer, Şebekler, Sünniler, Baduş Hapishanesi, Tikrit Hava Akademisi ve kültürel ve dini mirasın yok edilmesine yönelik suçları hakkında yaptığı soruşturma ve analizleri içermektedir. Federal hükümetteki Toplu Mezarlar Müdürlüğü ve Adli Tıp Müdürlüğü ile ortaklaşa yürütülen çalışmalarla, soruşturma ekibi teknik uzmanlık sağlayarak IŞİD saldırıları kurbanlarının kalıntılarını içeren 68 toplu mezarı açmayı başarmıştır.
Birleşmiş Milletler IŞİD Suçları Soruşturma Ekibi, Irak ve Kürdistan Bölgesi'ndeki çalışmaları sırasında, Kürdistan Bölgesi Hükümeti ve federal hükümet kurumlarının bilgilerine dayanarak iyi bir veri tabanı oluşturmayı başarmıştır. Ayrıca IŞİD'in Hristiyan, Kakai, Şebek, Şii Türkmen, Ezidi gibi dini ve mezhepsel gruplara karşı işlediği suçları, kültürel mirasın yok edilmesini, Tikrit Askeri Akademisi (Spyker), Baduş Hapishanesi, IŞİD'in Musul'da kimyasal silah kullanımı ve IŞİD liderlik hiyerarşisini soruşturmuştur.
Söz konusu ekip, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne onlarca rapor sunarak, Irak'taki gruplara karşı işlenen suçların uluslararası suçlar olarak tanınmasını sağlamıştır. Ayrıca, gelecekte IŞİD teröristlerinin ülke düzeyinde yargılanmasında kullanılmak üzere Kürdistan Bölgesi, Bağdat ve New York'ta dijital olarak sağlam bir merkezi arşiv oluşturulmuştur.
