Almanya (Rûdaw) - Almanya'da yaşayan Ezidi Kürtler, Şengal Direniş Birlikleri (YBŞ) ile Irak hükümeti arasında imzalanan anlaşmayı ve anlaşmanın Şengal'in geleceğine olası etkilerini tartıştı. Ezidi temsilciler, anlaşmanın Şengal halkının tamamının görüşünü yansıtmadığını belirterek, Şengal halkının kendi geleceği hakkında karar vermesi gerektiğini ifade etti.
Hollanda sınırındaki Kalkar kentinde, Ezidilerin ev sahipliğinde düzenlenen toplantıda, YBŞ ile Irak hükümeti arasındaki anlaşma ele alındı. Toplantının organizasyonunda yer alan Cemal İsmail Şengalî, Ezidilerin geleceğine ilişkin kararların tek bir grubun elinde olmaması gerektiğini söyledi.
“Ezidilerin geleceğine ilişkin kararı tek bir grup veremez”
Rûdaw muhabiri Zinar Şino'ya konuşan Cemal İsmail Şengalî, Ezidilerin kendi kaderleri hakkında karar verme hakkının herhangi bir silahlı grubun tekelinde olmadığını belirtti.
Şengalî, Ezidilerin tarih boyunca Kürt toplumunun bir parçası olduğunu vurgulayarak, “Biz Kürt ve Kürdistan olmadan yaşayamayız” dedi.
Şengalî, Şengal anlaşmasının bozulmasına yönelik planlar bulunduğunu öne sürerek, bölgenin geleceğine ilişkin dış müdahalelere karşı olduklarını ifade etti.
2014'te yaşanan saldırıların ardından Ezidilerin büyük acılar çektiğini belirten Şengalî, Şengal halkının kendi topraklarında yaşamak ve kendi kendini yönetmek istediğini söyledi.
“Biz Kürt ve Kürdistan toprağının kopmaz bir parçasıyız, orası toprağımız bizimdir, Laleş'imiz oradadır. Biz Kürtlerden ve Kürdistan'dan hiçbir zaman kopmayacağız” diyen Şengalî, anlaşmanın bozulmasına karşı olduklarını ve Kürtlerin haklarını savunmaya devam edeceklerini belirtti.
“Şengal halkı kendi topraklarına dönmek istiyor”
2020 yılında Bağdat ile Erbil arasında imzalanan Şengal Anlaşması'nın güvenlik, idari işler ve hizmetlerin yürütülmesine ilişkin maddelerini hatırlatılması ve anlaşmada öngörülen düzenlemelerin uygulanıp uygulanmayacağını ilişkin soruya Cemal İsmail Şengalî, anlaşmanın uygulanmasını istediklerini ancak Türkiye ve İran'ın da sürece müdahil olduğunu belirterek şöyle konuştu:
“Evet, bu düzenleme vardı. Ancak maalesef Türkiye ve İran da güçlü bir şekilde bu plana müdahil oldu. Biz bu plana karşıyız ve kabul etmiyoruz. Bugün de Şengal halkı bir araya gelerek bu konuda karar vermeli. Biz Kürtlerin ve Kürdistan'ın düşmanlarına karşı Ezidîlerin haklarını savunuyoruz.
Görüyorsunuz, bugün yaklaşık 150 bin Şengal halkından insanımız kamplarda, çadırlarda ve zor koşullarda yaşıyor. Eğer orası onların toprağı ve yurdu değilse, neden hâlâ oradalar? Evleri var, toprakları var. 2020 yılında Irak hükümeti ile Bağdat arasında imzalanan plan hayata geçirilmeden Ezidîler geri dönmeyecek. Biz kendi toprağımızda yaşamak istiyoruz. Bu kararın bir an önce uygulanmasını ve topraklarımıza, evlerimize dönmeyi bekliyoruz. Bu plan hayata geçirilmeden geri dönemeyiz.”
YBŞ ile Irak hükümeti arasındaki anlaşmanın ayrıntıları
Irak hükümeti ile YBŞ arasında varılan anlaşma kapsamında, YBŞ, Şengal Kadın Birlikleri (YJŞ) ve Êzîdxan Asayişi bünyesindeki toplam 4 bin 165 kişinin Irak güvenlik kurumlarına dahil edilmesi kararlaştırıldı.
26 Ekim'de Şengal Dağı'nda düzenlenen törenle anlaşmanın uygulama süreci başlatıldı. İlk aşamada YBŞ bünyesindeki 2 bin silahlı kişinin Irak güvenlik güçlerine katılması öngörüldü. Diğer mensupların ise sonraki aşamalarda sisteme dahil edilmesi planlandı.
Anlaşma kapsamında güçlerin Irak ordusu, yerel polis ve Haşdi Şabi bünyesinde görevlendirilmesi planlanıyor. Sürecin temel hedefleri arasında Şengal'deki silahlı güçlerin resmî güvenlik sistemi içine alınması ve güvenlik sorumluluğunun federal makamlara devredilmesi bulunuyor.
Bununla birlikte anlaşmanın uygulanması, Şengal'in idari yapısı, güvenliği ve bölge halkının kendi geleceğine ilişkin karar süreçlerine katılımı konularındaki tartışmaları da beraberinde getirdi.
Habere, 9 Ekim 2020'de imzalanan Erbil-Bağdat Şengal Anlaşması'nın maddelerini ve Kürdistan Bölgesi yönetiminin anlaşmanın uygulanmamasına yönelik eleştirilerini ayrı bir bölüm olarak eklemek doğru olur. Böylece Almanya'daki Ezidilerin itirazlarının hangi anlaşmaya ve hangi yükümlülüklere dayandığı da açıklığa kavuşur.
9 Ekim 2020 Şengal Anlaşması ne öngörüyordu?
Kürdistan Bölgesi Hükümeti ile Irak hükümeti arasında 9 Ekim 2020'de, Birleşmiş Milletler Irak Özel Temsilcisi'nin gözetiminde imzalanan anlaşma, Şengal'in yeniden inşası, idaresi ve güvenliğinin sağlanması olmak üzere üç temel başlıktan oluşuyordu.
Anlaşmanın başlıca maddeleri şöyleydi:
1.İdari yönetim
- Şengal'e tarafsız ve bağımsız bir kaymakam atanması kararlaştırıldı.
- Kaymakamın belirlenmesinin ardından ortak komisyon kurulacak ve ilçedeki diğer idari makamlar yeniden değerlendirilecekti.
2.Güvenlik
- İlçenin güvenliğinden yerel polis, Ulusal Güvenlik Müsteşarlığı ve Ulusal İstihbarat Servisi sorumlu olacaktı.
- Diğer tüm silahlı güçlerin Şengal'den çıkarılması öngörüldü.
- Yerel güvenlik güçlerini desteklemek amacıyla 2 bin 500 kişilik bir güvenlik gücü oluşturulacaktı. Bu gücün oluşturulmasında kamplarda yaşayan göçzedelerin katılımı da dikkate alınacaktı.
- PKK ve bağlantılı güçlerin Şengal'deki varlığına son verilmesi ve bu güçlerin bölgede herhangi bir rol üstlenmemesi kararlaştırıldı.
3.Yeniden inşa ve hizmetler
- Şengal'in yeniden inşası için Kürdistan Bölgesi Hükümeti ile Irak hükümeti arasında ortak komisyon kurulacaktı.
- Komisyonun düzeyi ve görevleri iki hükümetin başbakanları ile Ninova Valisi tarafından belirlenecekti.
- İdari ve güvenlik alanındaki kararların uygulanmasını denetlemek üzere ayrıca ortak bir komisyon oluşturulacaktı.
Anlaşmanın temel hedefleri arasında güvenlik ve istikrarın sağlanması, yerinden edilen Ezidilerin evlerine dönüşünün kolaylaştırılması ve Şengal'deki idari yapının yeniden düzenlenmesi bulunuyordu.
Erbil'den Bağdat'a: Şengal Anlaşması uygulanmıyor
Kürdistan Bölgesi yönetimi, 2020'de imzalanan anlaşmanın aradan geçen yıllara rağmen tam olarak uygulanmadığını belirterek Bağdat'ı eleştiriyor.
Kürdistan Bölgesi İçişleri Bakanı Reber Ehmed, 13 Ekim 2026'da MERI 2026 Forumu'nda yaptığı açıklamada, anlaşmanın uygulanmasının önündeki en büyük engellerden birinin devlet dışındaki silahlı gruplar olduğunu söyledi.
Ehmed, Bağdat'ın anlaşmanın uygulanmasında silahlı grupları değil, Kürdistan Bölgesi yönetimini ve Şengal halkını muhatap alması gerektiğini vurguladı.
Anlaşmada öngörülen adımların atılmadığını belirten Ehmed, şu eksikliklere dikkat çekti:
- Şengal'deki silahlı grupların bölgeden çıkarılması sağlanmadı.
- Güvenliğin yerel güçlere devredilmesi konusunda gerekli adımlar atılmadı.
- Göçzedelerin geri dönüşünü kolaylaştıracak ortak komite kurulmadı.
- Şengal'in idari yönetimi konusunda anlaşmada öngörülen düzenlemeler hayata geçirilmedi.
Ehmed, Kürdistan Bölgesi yönetiminin kaymakamlık görevi için üç kez aday belirlediğini ancak devlet dışındaki silahlı bir grubun bu girişimleri engellediğini söyledi. Ayrıca PKK ve Haşdi Şabi güçlerinin bölgedeki varlığının arttığını belirtti.
YBŞ'nin Irak güvenlik güçlerine entegrasyonu tartışması
Şengal Anlaşması'nın uygulanmasına ilişkin tartışmalar, Ekim 2026'da YBŞ mensuplarının Irak güvenlik kurumlarına dahil edilmesiyle yeniden gündeme geldi.
Kürdistan Bölgesi İçişleri Bakanlığı, Bağdat'ın Kürdistan Bölgesi yönetimine danışmadan attığı adımların 2020 anlaşmasına aykırı olduğunu bildirdi. Bakanlık, meşru kurumların dışında yeni güvenlik ve idari yapıların dayatılmasının bölgedeki sorunları derinleştirebileceği uyarısında bulundu.
Bakanlık, tek çözümün Şengal Anlaşması'nın eksiksiz uygulanması olduğunu vurgulayarak, anlaşmaların uygulanması mümkün görülmüyorsa kararın Şengal halkına, özellikle de Ezidilere bırakılması gerektiğini belirtti. Kürdistan Bölgesi İçişleri Bakanı Reber Ehmed de 27 Ekim'de yaptığı açıklamada, YBŞ mensuplarının Irak güvenlik güçlerine dahil edilmesine ilişkin sürecin Şengal Anlaşması çerçevesinde yürütülmediğini söyledi.
Ehmed, Erbil'in itirazlarını Bağdat'a ilettiğini ancak bu kaygıların yeterince dikkate alınmadığını belirtti. Koordinasyon olmadan atılan adımların Şengal'de istikrarı sağlamayacağını ve göçzedelerin dönüşünü kolaylaştırmayacağını ifade etti.
Bağdat ise güvenlik düzenlemelerinin federal hükümetin yetkisinde olduğunu savunuyor. Irak Başbakanı'nın Sözcüsü Sabah Numan, YBŞ mensuplarının Irak güvenlik güçlerine alınması ve Şengal Dağı'ndaki mevzilerin Irak ordusuna devredilmesinin federal hükümetin yetkileri kapsamında olduğunu açıkladı.
Rûdaw'daki ilgili haberler:
- İşte Şengal Anlaşması’nın detayları! – 10 Ekim 2020
- Reber Ehmed: PKK meselesi Türkiye, Kürdistan Bölgesi ve Irak arasında kurulacak mekanizma ile çözülmeli – 13 Ekim 2026
- Erbil’den Bağdat’ta Şengal uyarısı: Tek taraflı adımlar istikrarı bozabilir
- Bağdat, Şengal güvenlik önlemlerinde münhasır yetki sahibi olduğunu savunuyor – 28 Ekim 2026
