İstanbul (Rûdaw) – ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar 14’üncü gününü geride bıraktı.
ABD Başkanı Donald Trump’a göre İran’a çok büyük zayiat verildi. Özellikle İran’ın hava ve deniz gücünün büyük ölçüde yok edildiği iddia ediliyor.
Karşılıklı saldırılar devam ederken, tarafların ne kadar zarar verdiğine ilişkin farklı açıklamalar yapılıyor. Ancak çok net olan bir gerçek var: Başta siviller olmak üzere her iki tarafta da can kayıpları yaşanıyor.
Can kayıplarına ilişkin açıklanan rakamlar farklılık gösterse de savaşın yalnızca askeri değil, küresel ekonomi açısından da ciddi sonuçları bulunuyor.
Küresel enerji hattında belirsizlik
Dünya enerji sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı konusunda büyük bir belirsizlik yaşanıyor.
Hürmüz Boğazı’ndan petrol ve doğal gaz sevkiyatının ciddi şekilde aksaması dünya piyasalarını olumsuz etkiliyor. Geçişlerin sağlanamaması nedeniyle petrol fiyatları hızla yükseldi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın zaman zaman yaptığı açıklamalar fiyatlarda kısa süreli düşüşe neden olsa da petrolün varil fiyatı son günlerde 100 dolar seviyelerinde seyrediyor.
İran ise mevcut durumun devam etmesi halinde petrol fiyatlarının 200 dolara kadar çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Bunun gerçekleşmesi ise Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapanması halinde mümkün olabilir.
Hürmüz Boğazı kapalı mı?
Günlerdir tartışmaların odağında olan soru şu: Hürmüz Boğazı gerçekten kapalı mı?
Cevap aslında oldukça net: Hukuken kapalı değil, ancak fiilen büyük ölçüde kapalı sayılıyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiği ciddi şekilde azalmış durumda.
Birçok ticari gemi ve petrol tankeri güvenlik riski nedeniyle boğaza girmekten kaçınıyor ya da geri dönüyor. Bazı saldırılar ve tehditler nedeniyle gemi geçişleri neredeyse sıfıra düşerken yüzlerce gemi boğazın dışında bekliyor.
Buna rağmen uluslararası hukuk açısından “boğazın kapatıldığına” dair resmi bir karar bulunmuyor.
Sınırlı geçişlere izin veriliyor
Mevcut durumda yalnızca çok sınırlı sayıda geminin geçişine izin veriliyor.
Bazı gemiler İran’ın izniyle veya özel güvenlik önlemleri altında boğazdan geçebiliyor.
Örneğin Türk sahipli bir geminin geçişine izin verildiği, ancak diğer birçok geminin beklemeyi sürdürdüğü belirtiliyor.
Özetle Hürmüz Boğazı hukuken açık olsa da güvenlik riskleri nedeniyle gemi trafiği fiilen durmuş durumda.
Washington–Tahran arasında Hürmüz polemiği
Durum böyle olmasına rağmen ABD ile İran arasında Hürmüz polemiği de sürüyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde yok edildiğini savunarak, “Donanmalarını yok ettik, gemiler geçiş yapabilir” açıklamasını yaptı.
Ancak İran tarafı bu iddiaya sert tepki gösteriyor. İranlı yetkililer, “Madem donanmamızı yok ettiniz, o zaman gemiler neden geçemiyor?” sorusunu yöneltiyor.
ABD ve İsrail’in ortak saldırılarıyla başlayan ve giderek bölgeye yayılan çatışmalar sürerken taraflardan açıklamalar gelmeye devam ediyor.
Devrim Muhafızları’ndan Trump’a yanıt
İran Devrim Muhafızları Ordusu da Trump’ın iddialarına doğrudan yanıt verdi.
Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutan Yardımcısı Muhammed Ekberzade, ABD’nin İran’ın askeri kapasitesine yönelik iddialarını değerlendirdi.
Ekberzade, şu ifadeleri kullandı:
“ABD, İran donanmasının yok edildiğini iddia ediyorsa, o halde Hürmüz Boğazı nasıl hâlâ kapalı ve neden tek bir tanker bile geçemiyor?
Hava kuvvetlerimizin yok edildiği söyleniyorsa, füze ve insansız hava araçlarımız hedeflerini nasıl vurmaya devam ediyor?”
“Hürmüz Boğazı İran’ın stratejik gücünün kanıtıdır”
Ekberzade, Hürmüz Boğazı’nın hâlâ İran’ın kontrolünde olduğunu savunarak bunun ülkesinin stratejik gücünün bir göstergesi olduğunu söyledi.
“Bütün dünya, Devrim Muhafızları Ordusu’nun stratejik füze ve İHA’larının kara, deniz ve havadan düşmana karşı kullanıldığını gördü. Aynı şekilde Hürmüz Boğazı’nın kontrol altında tutulduğuna da şahit oldu. Bugün Hürmüz Boğazı, İran’ın stratejik gücünü ortaya koymaktadır.”
“Hedeflerine ulaşamadılar”
Ekberzade, ABD ve müttefiklerinin bölgedeki hedeflerine ulaşamadığını öne sürdü.
“Üst düzey askeri yetkililerimize yönelik suikastlara rağmen İran sistemi yoluna daha genç ve güçlü bir kadroyla devam ediyor.”
Küresel petrol fiyatlarına da değinen Ekberzade, mevcut durumun sürmesi halinde ekonomik sonuçların ağır olabileceğini söyledi.
“Şu an petrolün varil fiyatı 95–100 dolar seviyesinde. Eğer bu durum önümüzdeki hafta da devam ederse ABD ekonomisi ciddi bir krizle karşı karşıya kalabilir.”
İran gerçekten Hürmüz Boğazı’nı kapatabilir mi?
Bugün dünyada en çok tartışılan sorulardan biri de şu: İran gerçekten Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatabilir mi?
Askeri açıdan bakıldığında İran’ın bunu yapabilecek kapasitesi olduğu değerlendiriliyor. Ancak İranlı yetkililer bunun maliyetinin çok yüksek olacağını da kabul ediyor.
ABD neden tanker eskortunu tek başına başlatmıyor?
ABD, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere askeri eskort sağlanmasını gündeme getirmiş durumda. Ancak Washington bu operasyonu tek başına yürütmek istemiyor.
ABD’nin bölgede zaten güçlü bir askeri varlığı bulunuyor. Bölgede uçak gemileri, destroyerler, deniz devriye uçakları ve insansız sistemler konuşlandırılmış durumda.
Teknik açıdan bakıldığında ABD, tankerleri tek başına koruyabilecek kapasiteye sahip. Ancak sorun askeri değil, siyasi ve operasyonel riskler.
Hürmüz’de bir eskort operasyonu doğrudan çatışma riskini artırabilir.
Eğer ABD savaş gemileri tankerleri koruyarak boğazdan geçirirse İran Devrim Muhafızları ile doğrudan temas yaşanabilir.
Bir gemiye saldırı veya taciz olması durumunda ABD savaş gemileri ateş açmak zorunda kalabilir. Bu da çatışmanın tam ölçekli bir deniz savaşına dönüşmesine yol açabilir.
Bu nedenle ABD genellikle böyle operasyonları çok uluslu koalisyonlarla yürütmeyi tercih ediyor.
Avrupa’nın mesafeli tutumu
Bazı ülkeler tanker koruma misyonuna katılabileceklerini belirtirken Almanya ve Norveç bu operasyona katılmayacaklarını açıkladı.
Batılı ülkelerin destek vermemesi Washington’da tepkiyle karşılanırken aynı zamanda ABD’nin daha temkinli davranmasına yol açıyor.
Bu nedenle İranlı yetkililer, Trump’ın iddialarına şu soruyla karşılık veriyor:
“Madem ordumuzu yok ettiniz, o halde Hürmüz Boğazı neden hâlâ kapalı?”
