عێراق بەبێ تەنگەی هورمز دەتوانێت چەند نەوت هەناردە بکات؟

ئیستا دەرچەی یەکەمی عێراق جگە لە تەنگەی هورمز، بۆڕی نەوتی هەرێمی کوردستانە بۆ بەندەری جەیهان. لەم رۆژانەدا سەروو 200 هەزار بەرمیلێکە، کە 20 بۆ 30 هەزارێکی لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستانەوە دەردەهێندرێت، بەڵام ئەگەر عێراق بتوانێت گرووپە چەکدارە لایەنگرەکانی ئێران کۆنترۆڵ بکات، ئەوا دەتوانێت نزیکەی 250 هەزار بەرمیل نەوتی ئەو کێڵگانەی کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان لەسەر کارن بخاتە سەر هەناردەکردن و ئاستی هەناردەکردن لەم دەرچەیەوە بگەیێنێتە 500 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا کە ئەم نەوتەش لە رێگەی جەیهانەوە دەگاتە بازاڕەکانی ئەورووپا و ئەمریکا. 

دەرچەی دووەمی عێراق لە دەرەوەی تەنگەی هورمز گواستنەوەی نەوتە بە تانکەر بۆ سووریا و لەوێشەوە بۆ بەندەری بانیاس کە تاوەکو ئێستا رۆژانە 50 هەزار بەرمیل نەوتی رەش بووە و بڕیارە دەست بە هەناردەکردنی بڕی 50 هەزار بەرمیل نەوتی خاوی بەسرەش بکرێت لەو رێگەیەوە.  کۆی گشتی ئەو نەوتەی عێراق لە سووریاوە بۆ بازاڕەکان بگوازرێتەوە بگاتە 100 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە، واتە 450 تانکەر کە لە عێراقەوە نەوت ببەنە سووریا و بە بەتاڵی بگەڕێنەوە بۆ عێراق.  

دەرچەی سێیەمی عێراقیش بۆ ئوردن، کە لە ماوەکانی رابردوودا رۆژانە 9 بۆ 10 هەزار بەرمیل نەوتی کەرکووکی پێدا گوازراوەتەوە بەنرخی 10 بۆ 15 دۆلار کەمتر بۆ شانشینی ئوردن، بەڵام تاوەکو چەند دەتوانرێت بڕی هەناردەکردن لەم رێگەیەوە زیادبکرێت دیار نییە بەهۆی نەبوونی بۆڕی گواستنەوە. 

هەرچەندە ساحێب بەزوون، بەڕێوەبەری راگەیاندن و پەیوەندییەکان لە وەزارەتی نەوتی عێراق ، رۆژی 10ی نیسانی 2026، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، وەزارەتەکەیان داوای لە ئوردن کردووە رێگەبدات بە تەنکەر لە رێگەی ئوردنەوە نەوت هەناردە بکرێت. 

 لەلایەکی دیکەوە، حکومەتی ئوردن چاوەڕێی ئەنجامی لێکۆڵینەوە تەکنیکییەکان دەکات. رۆژی هەینی واتە 10 ی نیسان، لیندا عەبادی، گوتەبێژی وەزارەتی وزە و سامانە کانزاییەکانی ئوردن بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند: "ئێستا هیچ هەناردەکردنێکی نەوت لە عێراقەوە بۆ ئوردن نییە، بەڵام لەلایەن چەند لایەنێکەوە پەیوەندیمان پێوەکراوە بۆ تاوتوێکردنی ئەگەری هەناردەکردنی نەوتی رەش و نەوتی خاو لە رێگەی خاکی ئوردنەوە بۆ  بازاڕەکانی جیهان."

ئوردن تەنیا یەک بەندەری هەیە کە ئەویش بەندەری عەقەبەیە کە دەکەوێتە سەر دەریای سوور و وێستگەیەکی تایبەتی بۆ گواستنەوەی نەوت و گازی تێدایە.

ئەم سێ رێگەیەی عێراق بۆ هەناردەکردنی نەوت بۆ دەرەوە لە تەنگەی هورمز ئەگەر بگاتە باشترین دۆخی خۆیان، کۆی هەناردەکردن ناگاتە 600 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، سەرەڕای ئەوەی کاتێک دەڵێن هەناردەکردنی نەوت بە تانکەر، دەبێ ئەوە بزانین بۆ گواستنەوەی 100 هەزار بەرمیل نەوت پێویستە زیاتر لە 450 تانکەر هەبێت. 

هەروەها لەو رۆژەوەی نەوتی کەرکووک بە بۆڕی لە رێگەی هەرێمی کوردستانەوە هەناردەی بەندەری جەیهان دەکرێت، بڕی 170 هەزار بەرمیل نەوت لە باشوورەوە بۆ پاڵاوگەی بیجی دەگوازرێتەوە بۆ پاڵاوتنی نێوخۆیی و پڕکردنەوەی ئەو بڕەی پێشووتر لە کێڵگەکانی کەرکووکەوە بۆ ئەو مەبەستە دەڕۆیشت. 

گواستنەوەی ئەم هەموو نەوتەش لەنێوخۆدا بە تانکەر واتە 230 تانکەر بۆ هەر 50 هەزار بەرمیل نەوت، دەبێتە هۆی زیادبوونی هاتووچۆ لەسەر شەقامەکان و لێکەوتەی خراپ لەسەر رێگە و بانەکان لە داهاتوودا. هەروەها، تێچوویەکی زیاتر دەخاتە سەر تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی نەوتی خاو بۆ عێراق. بۆ نموونە بەپێی دامەزراوەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بۆ رووپێوی ئابووری MEES تێچووی گواستنەوەی بەرمیلێک نەوت لە رێگەی سووریاوە نزیکەی 17 دۆلارە. 

 عێراق لە مانگی ئاداری 2026 دا بە هەناردەکردنی بڕێکی کەم داهاتێکی زیاتری کۆکردەوە لەوەی چاوەڕواندەکرا، بە بەراورد بە مانگی شوبات دەتوانین بێژین لە مانگی ئاداردا بە یەک لەسەر حەوتی نەوتی هەناردەکراو توانیویەتی یەک لەسەر سێی داهات کۆبکاتەوە، بەڵام دەستپێکردنەوەی جەنگ لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە لەگەڵ ئێران، واتە بەردەوامی راگرتنی بەرهەمهێنانی نەوت و گاز لە عێراق و هەرێمی کوردستان و، نەبوونی توانای هەناردەکردنی نەوت لە تەنگەی هورمزەوە، کە ئەم دووانەش واتە رۆژانێکی سەختر بۆ ئابووری عێراق و هەرێمی کوردستان.