قوتابخانە نێودەوڵەتییەکان و گۆڕینی بێدەنگی داهاتووی کوردستان

کوردستان گۆڕانکارییەکی بێدەنگ، بەڵام قووڵی نەوەکانی بەسەردا دێت. نەوەیەکی نوێی منداڵان لە ژینگەیەکی پەروەردەییدا گەورە دەبن، کە جیاوازییەکی ریشەیی هەیە لەوانەی کە دایک و باوکیان دەیانناسی. ئەم منداڵانە بە متمانەی سرووشتییەوە بە زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی و هەندێکجاریش ئەڵمانی قسە دەکەن. پرسیار دەکەن، بیرۆکەکانیان دەردەبڕن، مشتومڕ لەسەر بۆچوونەکان دەکەن، بە تیم کاردەکەن و پەیوەندی لەگەڵ جیهاندا دروست دەکەن بە بەکارهێنانی زمان و ئامراز و تەکنەلۆژیا کە بۆ نەوەکانی پێشوو بەردەست نەبوون. ئەم گۆڕانکارییە تەنیا زمانەوانی نییە؛ هەروەها کۆمەڵایەتی و کولتووری و فیکرییە.

زۆرجار قوتابخانە نێودەوڵەتییەکان بەپێی مەنهەجەکانیان، بڕوانامەکانیان، یان زمانەکانیان حوکم دەدرێن، بەڵام کاریگەرییە راستەقینەکانیان زۆر لەوە زیاترە. ئەوان بەشداری دەکەن لە بنیاتنانی گەنجانی فرە زمان، متمانە بەخۆبوو، بیرکردنەوەی رەخنەگرانە و بیرکردنەوەی جیهانی، کە رەگیان لە کولتووری ناوخۆیی خۆیاندا دەمێننەوە.

لە گرنگی قوتابخانە نێودەوڵەتییەکان لە کوردستاندا ناگەین، بەبێ لەبەرچاوگرتنی مێژوویەکی دوور و درێژی پەراوێزخستنی سیاسی و ململانێ و ئاوارەبوون و گواستنەوەی خێرا لە کۆمەڵگەیەکی گوندنشینەوە، کە دەرفەتی سنووردارە بۆ کۆمەڵگەیەکی شارستانیی بەیەکەوەگرێدراوی جیهانی، بۆیە پەروەردە لێرەدا تەنیا کەرتێکی کارگێڕی یان تەکنیکی نییە، بەڵکو ئامرازێکی ناوەندییە بۆ گەشەپێدان و مۆدێرنکردن و دروستکردنی متمانەی بەکۆمەڵ.

کۆمەڵگاکان نەک تەنها لە رێگەی رێگاوبان و بینا و ژێرخانەوە دەگۆڕدرێن، بەڵکو لە رێگەی کوالیتی مرۆڤەکانیانەوە دەگۆڕدرێن: چۆن بیردەکەنەوە، چۆن قسە دەکەن، چۆن کێشەکان چارەسەر دەکەن و چۆن هەست بە شوێنی خۆیان دەکەن لە جیهاندا. سەرەڕای پێشکەوتنی بەرچاوی ناوچەکە، بەشێک لە پەروەردەی ناوخۆیی لە ژێر کاریگەری لەبیرکردنی زارەکی، فێربوونی پاسیڤ و گوشاری تاقیکردنەوەکاندایە، لە کاتێکدا کارامەییەکانی وەک گفتوگۆ، داهێنان، بیرکردنەوەی سەربەخۆ و فێربوونی پراکتیکی هێشتا پێویستیان بە بەهێزکردن هەیە. لێرەدایە کە گرنگی قوتابخانە نێودەوڵەتییەکان وەک مۆدێل و هاوبەش و تاقیگە بۆ مۆدێرنکردنی پەروەردە سەرهەڵدەدات- نەک وەک جێگرەوەی پەروەردەی ناوخۆیی.

زمان دیارترین لایەنی پەروەردەی نێودەوڵەتییە، بەڵام تەنیا دەروازەیە. منداڵێک کە بە زیاتر لە زمانێک فێر دەبێت نەک هەر وشەسازی نوێ بەدەست دەهێنێت، بەڵکو ئاشنا دەبێت بە شێوازی بیرکردنەوەی جیاواز و کولتوورە هەمەچەشنەکان و ئاماژەکان و نەریتە فیکرییەکانیش. ئەم منداڵە دەتوانێت لەگەڵ خێزانەکەی بە زمانی کوردی قسە بکات، لەگەڵ کۆمەڵگاکەیان بە زمانی عەرەبی کارلێک بکات، بە زمانی ئینگلیزی یان ئەڵمانی بخوێنێت و دواتر بە متمانەوە بچێتە ناو ژینگە پیشەییە نێودەوڵەتییەکانەوە. بەم شێوەیە زمان دەبێتە پردێک لە نێوان نیشتمان و جیهاندا، چونکە شوناسێکی بەهێز ئەو شوناسە نییە، کە لە جیهان بترسێت، بەڵکو ئەوەیە کە بتوانێت بە متمانەوە لەگەڵیدا خەریک بێت.

یەکێک لە گرنگترین بەشدارییەکانی قوتابخانە نێودەوڵەتییەکان گواستنەوەی خوێندکارە لە کولتووری لەبەرکردن بۆ کولتووری بیرکردنەوەی رەخنەگرانە. لە پەروەردەی نەریتی، خوێندکار بە سەرکەوتوو دادەنرێت ئەگەر گوێی لێبگرێت و لەبەری بکات و ئەوەی بیستوویەتی بیڵێتەوە، بەڵام لە ژینگە فێرکارییە مۆدێرنەکاندا چاوەڕوانی پرسیار و بەراوردکردن و پاساوهێنانەوە و شیکردنەوە و دروستکردن و دەربڕینی بۆچوونەکانیان لێدەکرێت. بیرکردنەوەی رەخنەیی لە زانکۆوە دەست پێناکات، بەڵکو لە تەمەنی منداڵیدا، کاتێک هانی منداڵان دەدرێن بۆ ئەوەی بپرسن "بۆچی؟" و کاتێک دەزانن کە جیاوازی یەکسان نییە بە بێڕێزیکردن، پرسیارکردن هەڕەشە نییە و متمانە دەبێت لەگەڵ بەرپرسیارێتیدا بگونجێت. بەم مانایە قوتابخانە نێودەوڵەتییەکان نەک هەر خوێندکاری زاناتر بەرهەم دەهێنن، بەڵکو تاکەکانیش بەرهەم دەهێنن، کە توانای تێگەیشتن و بەشداریکردن لە گفتوگۆ و هەڵوێست وەرگرتنیان زیاترە.