وڵاتانی کەنداو و جەنگی ئەمریکا دژ بە ئێران

• ئەم جەنگەی ئێستا ئەمریکا و ئیسرائیل بەرپایان کرد دژ بە ئێران، پەیوەندیی نێوان ئێران و وڵاتانی کەنداوی زیاتر ئاڵۆزکرد، بە حوکمی پەیوەندیی ئاڵۆزی گرێدراوی نێوان ئەو وڵاتانە و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وڵات و شانشینەکانی کەنداو بە رەچاوکردنی جیاوازییەکی رێژەیی لەگەڵ ئاوازی ئەمریکادا خوێندیان، ئێرانیش بێ بیرکردنەوە وەک بەشێک لە جەنگی سەپێنراو بەسەریدا مامەڵەیان لەگەڵدا دەکات.. ئەو جیاوازییە رێژەییەی هەڵوێستیان لە جەنگەکە و تاران رەنگدانەوەی لەسەر هەڵوێستگرتن لە رەوشی جەنگ و ئاشتی و رێککەوتنی نێوان تاران و واشنتن بەجێ هێشتووە، شانشینی سعودیە، ئیمارات و بەحرەین ترسی رێککەوتن و کۆتاییهاتنی ئەم جەنگەیان هەیە بێ گوێدانە ترس و دڵەڕاوکێی ئاسایشی کەنداو، لەوە دەترسن لەپاش کۆتاییهاتنی جەنگ رووبەڕووی ئێرانێکی برینداری تووڕە ببنەوە، ئەمەش هۆکارێکی پاڵنەرە وا لە ئیمارات دەکات هەوڵی بەردەوامبوون و بەشداریکردنی جەنگەکە بدات، هەوڵی رێگری لە رێککەوتنی ئەتۆمیش دەدەن.

• لە ساڵی 2015دا کۆشکی سپی بە سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما، رێککەوتنی ئەتۆمی کە پێی دەوترێت (پلانی کاری گشتگیریی هاوبەش-JCPOA)ی لەگەڵ ئێرانییەکان واژۆ کرد، ئیسرائیل و عەرەبەکان بە تایبەت سعودیە و ئیمارات بە رێککەوتنەکە ناڕەحەت بوون وەک سەرکەوتنێکی ستراتژیی ئێرانییان بینی و بڕگەکانی رێککەوتنەکە هیچ رەچاوی ئاسایشی وڵاتانی کەنداوی نەکرد، بۆیە وەک وەلی نەسر لە کتێبی (ستراتیژە گەورەکانی ئێران- مێژووی سیاسیی) دا دەڵێت: ئەوان لەگەڵ ئیسرائیل بە رژدی هەوڵی تێکدانیان دا، تا لە کۆتاییدا بە هاتنی دۆناڵد ترەمپ لە رێککەوتنەکە کشایەوە و ئەوپەڕی گوشاری ئابووری بەسەر ئێراندا سەپاند.

• وڵاتانی عەرەبی کەنداو ئەمەش یەکێکە لە هەڵەکانیان، هەوڵی چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیرییان لە رێگەی ئەمریکاوە دەدەن، وەک دیلیڤەری مامەڵە لەگەڵ پرسی ئاسایش دەکەن، لەکاتی رێککەوتنەکەی 2015شدا هەوڵی ئەوەیان لەگەڵ ئەمریکا دا، بەڵام ئۆباما بە دەم داواکارییەکانیانەوە نەچوو، لە سیاسەتی ئەمریکادا نییە لە بری هیچ وڵاتێک کردەی سەربازی ئەنجام بدات یان چاو لە بەرژەوەندیی نەتەوەیی خۆی دابخات ئیسرائیل نەبێت. ئەمەش هۆکاری راستەوخۆی ئەو دۆخەیە کە ئێستا دەیبینین، لەنێوان ئێران و ئەمریکا و ئیسرائیلدا بە هەڵواسراوی ماونەتەوە، بۆ قەرەبووکردنەوە و دڵنەواییان دەڵێن چەکی قورستان پێ دەفرۆشین، لەو کاتەدا لە 2015 کۆشکی سپی بڕیاری فرۆشتنی چەک و کەرەسەی سەربازی پێدان بە بەهای 100 ملیار دۆلار، هەروەک چۆن ئێستا بڕیاری فرۆشتنی چەکیان پێداون بە بەهای 25 ملیار دۆلار. ئەمریکا و ئیسرائیل دێن پەیوەندیی وڵاتە عەرەبییەکان لەگەڵ ئێران ئاڵۆزدەکەن، ئێرانییان وەک ئەژدیها لا وێنا دەکەن، پاشان خۆیان لەگەڵ ئێران دانوستاندن و رێککەوتن دەکەن ئینجا بەوان دەڵێن وەرن پارەکانتانمان بدەنێ و چەکتان دەدەینێ بۆ شەڕ و بەرگریکردن لەخۆ، هەرچەندە ئۆباما هەندێک دڵسۆزانەتر و راشکاو پێیگوتوون خۆتان بڕۆن لەگەڵ ئێران ئاشتییەکی سارد بکەن.

• لە ئێستادا بوون بە بەشێک لەم جەنگە، بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لەسەر خاکی وڵاتانی ئەوانە، بەگوێرەی سەرچاوەکان چ لە وەزارەتی دەرەوە یان کۆنگرێس، پێکهاتەی ئەو بنکە سەربازییانە و شێوازی ئەم جەنگەی ئێستا دژ بە ئێران، بەشدارن لە جەنگەکەدا، ئێرانیش وەک ژێرخانی سەربازی و هەواڵگریی ویلایەتە یەکگرتووەکان مامەڵەیان لەگەڵدا دەکات، لە 40 رۆژی جەنگدا لە رێگەی وێنەکانی مانگە دەستکردەکان و وێنە بڵاوکراوەکانی سێنتکۆم بۆ ئێرانییەکان، سەلما کە خاکی ئەو وڵات و میرنشینانە بەشێکن لە جەنگی سەپێنراو بەسەر ئێراندا.

• لەگەڵ بوونی بنکە سەربازییەکان، دەوڵەتی ئیمارات بۆ خۆی بە تەنها و بە نزیکی لەگەڵ ئیسرائیل بەشداریی جەنگی کردووە و هانی وڵاتانی دیکەش دەدات بۆ خزانە راستەوخۆی ناو جەنگەکە. 

- شازادەی سعودیە محەممەد بن سەلمان هانی ترەمپی دا تا شتێک دژ بە ئێران بکات: نیویۆرک تایمز، 24-3-2026)

- هاوکاری ئاسایشی و سەربازیی لە نێوان ئیمارات و ئیسرائیلدا هەیە: نیوزویک، 26-4-2026).