رووداو دیجیتاڵ
لە هەرێمی کوردستان رۆژانە 7000 هەزار تۆن زبڵ و خاشاک کۆدەکرێتەوە. گوتەبێژی دەستەی ژینگەی هەرێمی کوردستان داوا لە خەڵک دەکات، بەرامبەر بە ژینگە هەستیار و هاوکاربن. بەڕێوەبەری ژینگەی هەولێریش دەڵێت، پاڵاوگە نایاساییەکان کارناکەن و هەوای هەولێر لە مەترسی دەرچووە.
بەگوێرەی ئاماری دەستەی ژینگەی هەرێمی کوردستان، 153 پاڵاوگەی نایاسایی لە هەرێمی کوردستان هەن، 139 لە هەولێر و 14 لە دهۆک؛ "لە پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە پاڵاوگەی نایاسایی نییە، بەڵام گۆڕەپانی گواستنەوەی سووتەمەنی هەیە و ئەویش کاریگەریی نەرێنی بۆ ژینگە هەیە".
د. سەنعان عەبدوڵڵا، گوتەبێژی دەستەی ژینگەی هەرێمی کوردستان، رۆژی یەکشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "زۆربەی پاڵاوگە نایاساییەکان کارناکەن، ئەگەر چەند دانەیەک کاربکەن ئەوە پێچەوانەی یاسا و رێنماییەکانی ژینگەکە کارەکانیان دەکەن".
ژینگەی هەولێر: هەوای هەولێر لە مەترسی دەرچووە
زیاتر لە 90٪ی پاڵاوگە نایاساییەکان لە سنووری پارێزگای هەولێرن، بەڵام دڵشاد هیرانی، بەڕێوەبەری ژینگەی هەولێر دەڵێت: "سەرجەم پاڵاوگەکان کارناکەن، ئەوەش خزمەتێکی زۆری بە ژینگەی شارەکە کردووە".
هیرانی بە رووداوی گوت: "خاوێنیی هەوا بەشێوەی ستاندارد 50 پلەیە، پێشتر پیسی هەوای هەولێر دەگەیشتە 180 پلە و مەترسی بوو، ئێستا لە رۆژانی ئاساییدا 50 بۆ 60 پلەیە و لە مەترسی دەرچووە".
بەڕێوەبەری ژینگەی هەولێر ئاماژەی بەوەکرد، بۆ پێوانەی هەوای هەولێر، سوود لە سیستمی ئای کیو ئاڕی سویسری وەردەگرن و تاوەکو ئەمڕۆ سیستمی پێوانەی هەوایان لە سنووری هەولێر جێگیر نەکردووە.
دەستەی ژینگە: رۆژانە 7000 تۆن زبڵ کۆدەکرێتەوە
د. سەنعان عەبدوڵڵا، گوتەبێژی دەستەی ژینگە بە رووداوی گوت: "ئێستا رۆژانە 7000 هەزار تۆن زبڵ و خاشاک کۆدەکرێتەوە و رێژەیەکی زۆرە بۆ هەرێمی کوردستان، بۆ خاوێنکردنەوەی ژینگە هۆشیاری تاکمان زۆر پێویستە".
بەگوێرەی دەستەی ژینگە، زۆرترین زبڵ لە هەرێمی کوردستان لە پارێزگای هەولێر کۆدەکرێتەوە، پاشان پارێزگاکانی سلێمانی، دهۆک و هەڵەبجە.
گوتەبێژی دەستەی ژینگە داوای لە هاونیشتمانیان کرد، کە "ژینگەی کوردستان بپارێزن، بەتایبەت لەم وەرزەدا گرنگە سەیرانگەکان پڕ نەکرێن لە زبڵ و پلاستیک، چونکە جگە لە پیسکردن، کاریگەری زۆر خراپیان بۆ خاک و ئاوی ژێرزەویش دەبێت".
د. سەنعان عەبدوڵڵا گوتی: "پێویستە حکومەتی هەرێمی کوردستانیش لە سەیرانگەکان شوێنی تایبەت بە فڕێدانی زبڵ دابنێ، هەم بۆ هەڵگرتنەوەیان ئاسانتر دەبێت و بۆ پاراستنی خاک و ژینگەش زۆر گرنگە".
هەوڵەکانی حکومەت بۆ خاوێنکردنەوەی ژینگە
بەگوێرەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە چوارچێوەی پڕۆژەی رووناکیدا، 3689 موەلیدە کوژێندراونەتەوە، ئەمەش واتە کەمبوونەوەی 690 تۆن گازی دوانەئۆکسیدی کاربۆنی رۆژانە لە هەوادا.
بەڕێوەبەری ژینگەی هەولێر گوتی: "پڕۆژەی رووناکی و کوژاندنەوەی هەزاران موەلیدە هۆکار بوون بۆ باشتربوونی هەوای هەولێر، چونکە جگە لە پیسیی هەوا، موەلیدەکان خاک و ژێرزەویشیان پیس دەکرد".
بابەتی پەیوەندیدار
کوردستان28/04/2026
وەزارەتی ئەوقاف: جەژنی قوربانی پیرۆز 26 یان 27ی ئایار دەبێت
کوردستان28/04/2026
دوو کەس لە پارێزگای ورمێ بە رووداوی هاتووچۆ گیانیان لەدەستدا
لەبارەی هەوا و ژینگەی شارەکانی هەرێمی کوردستانەوە گوتەبێژی دەستەی ژینگە دەڵێت: "بەگشتی بۆ تەندروستی گشتیی بەرەو باشتربوون چووە، بەڵام ناتوانین بڵێین 100% خاوێنە و هیچ مەترسی نییە، چونکە ئەوە توێژینەوەی تایبەتی دەوێ".
یەکێکی دیکە لە رێکارەکانی حکومەت بۆ باشکردنی ژینگەی هەولێر "ناچارکردن"ی خاوەن کارگە و چێشتخانەکان بووە بە دانانی فلیتەری دووکەڵ.
رێژەی سەوزایی لە هەرێمی کوردستان
بەگوێرەی راپۆرتێکی دەستەی ژینگەی هەرێمی کوردستان کە 16ـی ئەم مانگە بڵاوی کردووەتەوە، "بەهۆی پرۆژە ژینگەییەکانەوە، رێژەی سەوزایی لە 15%ـەوە بۆ نزیکەی 20%بەرز بووتەوە، هاوکات حکومەتی هەرێمی کوردستان سەرجەم کارگە و پڕۆژەکانی ناچار کردووە، کە دەبێت 25%ـی رووبەری پڕۆژەکانیان بکەنە سەوزایی".
دەستەی ژینگە ئاماژەی بە کارگەی ریسایکلینی قیر کردووە کە کارگەیەکی ژینگەیی و ئابوورییە و قیری کۆنی هەڵکەنراوی شەقامەکان دووبارە بەکاردەهێنێتەوە و رایگەیاندووە: "ریسایکلینی قیر دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی مادە نەوتییەکان، کەمکردنەوەی پاشماوەی قیری کۆن، ئەم کارگەیە کە ئێستا کار دەکات، لە توانایدایە رۆژانە دوو هەزار تۆن لە قیری کۆنی شەقامەکان ریسایکل بکاتەوە".
بەگوێرەی دەستەی ژینگە، لە هەولێر کارگەی ریسایکلینی پلاستیک هەیە و بوتڵ و پلاستیکەکان کۆ دەکاتەوە و دەیانگۆڕێت بۆ مادەی نوێ. هەروەها "چەندین" کارگەی تایبەت هەن بۆ دووبارە بەکارهێنانەوەی کاخەز و کارتۆنی کۆن و دروستکردنی بەرهەمی نوێ.
پشتێنەی سەوزایی لە هەولێر
بەگوێرەی راگەیێندراوی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکان بۆ رووبەڕووبوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا و دابینکردنی ژینگەیەکی تەندروست، قۆناخی یەکەمی پرۆژەی پشتێنەی سەوزایی هەولێر لە کۆتاییدایە.
پڕۆژەکە بە درێژیی 78 کیلۆمەتر و بە پانتایی 2 کیلۆمەترە بە دەوری شاری هەولێردا؛ بڕیارە 7 ملیۆن داری بەرهەمهێنی وەک (زەیتوون، فستق و پرتەقاڵ)ی تێدا بچێنرێت.
لە قۆناخی یەکەمدا بڕیارە لە رووبەڕی 4200 دۆنم زەویدا نزیکەی 700 هەزار دار بچێندرێت. هەروەها لە قۆناخی دووەم 11 هەزار دۆنم زەوی بگرێتەوە. بەگشتی تەواوی پرۆژەکە بە هەشت قۆناخ تەواو دەکرێت.
بەگوێرەی حکومەت، ئامانجی پڕۆژەکە لەم سێ خاڵەدا چڕکراوەتەوە:
- کەمکردنەوەی پلەکانی گەرمای ناو شار.
- باشترکردنی کوالیتیی هەوا و پاراستنی تەندروستیی گشتی.
- پاراستنی ژینگە و پشتیوانیکردنی کەرتی ئابووریی ناوخۆیی.
حکومەت دەڵێت: "ئەم پشتێنە سەوزاییە کاریگەرییەکی بێوێنەی دەبێت، چونکە توانای هەیە ساڵانە 140,000 تاوەکو 210,000 تۆن لە گازی زیانبەخشی دوانۆکسیدی کاربۆن (CO2) کەم بکاتەوە".