رووداو دیجیتاڵ
ئەم وەرزەی بارین زیاتر لە دوو هێندەی وەرزی باراینی پێشوو باران باریوە و بەهۆیەوە لە 29ـی باشووری کوردستان 23 یان سەرڕێژ بوون. لە بەنداوە گەورەکان بەنداوەکانی دووکان و گۆمەسپان ماون پڕبن، بەڕێوەبەری بەنداوی دووکان دەڵێ، کەمتر لە چوار مەتر ماوە بەنداوەکە سەرڕێژ بکات. پسپۆڕێکی بەڕێوەبردنی ئاو دەڵێت، ئاوی باران 5 بۆ 15%ـی بۆ ژێر زەوییە.
جگە لە بەنداوی دووکان لە پارێزگای سلێمانی و بەنداوی گۆمەسپان لە پارێزگای هەولێر، 23 بەنداو و گۆم (پۆند) لە هەرێمی کوردستان پڕ ئاو بوون. هەرەوەها هەرێمی کوردستان لە وەرزی بەهاردایە زیاتر لە مانگێک کاتی بارانبارین ماوە.
بەنداوە سەڕێژبووەکانی هەرێمی کوردستان
بەگوێرەی بەدواداچوونی تۆڕی میدیایی رووداو، لە 29 بەنداو و پۆند لە باشووری کوردستان 23 یان سەرڕێژ بوون.
لە پارێزگای سلێمانی بەنداوەکانی دەربەندیخان، دێوانە، ئاوەسپی، باوەشاسوار، حەسەن کەنووش، چەمی سمۆر و قادر کەرەم سەرڕێژ بوون. لە پارێزگای دهۆک بەنداوەکانی دهۆک، خنس. بێدوهێ و کەشکان سەرڕێژ بوون و لە هەولێریش، هەریەکە لە بەنداوەکانی سماقووڵی، چەمرگە، دێگەڵە، ئاقوبان، حەمامۆک، بەستۆرە و شیوە سوور سەرڕێژبوون.
گەورەترین بەنداوی هەرێمی کوردستان بەنداوی دووکانە کە توانای گلدانەوەی حەوت ملیار مەتر سێجا ئاوی هەیە و سەرڕێژ نەبووە.
کۆچەر جەمال، بەڕێوەبەری بەنداوی دووکان، ئەمڕۆ سێشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "ئاستی ئاوی بەنداوەکە بەرزبووەتەوە و بۆ سەرڕێژبوون تەنیا سێ مەتر و نیوی ماوە".
لە سنووری پارێزگای کەرکووک چوار بەنداو هەن، بەنداوەکانی خاسەچای، شیرین، پەلکانە و دبس.
ئەمڕۆ سێشەممە بەرپرسێک لە کەرکووک بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "ئاوی باش گلدراوەتەوە، بەڵام تاوەکو ئەمڕۆ هیچ لە بەنداوەکان پڕ نەبوون و سەرڕێژیان نەکردووە".
بەنداوی دەربەندیخان دووەم گەورەترینە و توانای گلدانەوەی سێ ملیار مەترسێجا ئاوی هەیە و سەرڕێژ بووە. هەروەها بەنداوی دهۆک یەکێکی دیکە لە بەنداوە گەورە و ستراتیژییەکانی هەرێمی کوردستان و توانای گلدانەوەی زیاتر لە 50 ملیۆن مەتر سێجا ئاوی هەیە و سەرڕێژی کردووە.
بەگوێرەی بەنداوەکانی هەرێمی کوردستان، بەنداوی دەربەندیخان لە 65 ساڵەی دروستبوونیدا تاوەکو ئەمڕۆ 15 جار سەرڕێژ بووە، کە دوایین جاریان ئەم ساڵە. هەروەها بەنداوی دووکان لە مێژووی دروستبوونییەوە تاوەکو ئەمڕۆ تەنیا دوو جار سەرڕێژی کردووە، کە دوایین جار ساڵی 2019 بوو.
بارانی ئەم وەرزەی بارین لە باشووری کوردستان
بەگوێرەی ئاماری کەشناسیی هەرێمی کوردستان تایبەت بۆ رووداو، ئەم وەرزەی بارین لە 45 ناوچەی باشووری کوردستان زیاتر لە هەزار ملیمەتر باران باریوە و لە لە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر بارانبارین 2 هەزارملیمەتری تێپەڕاندووە.
بەگوێرەی ئامارەکە، ئەم ئەم وەرزەی بارین لە سەنتەری پارێزگاکانی هەولێر، سلێمانی، دهۆک، کەرکووک و هەڵەبجە دوو هێندە و زیاتر لە وەرزی بارینی رابردوو باران باریوە و بەمشێوەیە بووە:
هەولێر؛ ئەم وەرزەی بارین تاوەکو ئەمڕۆ 674.1 ملیمەتر باران باریوە؛ وەرزی بارینی رابردوو 155.4 ملیمەتر باران باریبوو. جیاوازییەکەش بریتییە لە 518.7 ملیمەتر زیادبوون.
سلێمانی؛ ئەم وەرزەی بارین تاوەکو ئەمڕۆ 1038.4 ملیمەتر باران باریوە؛ وەرزی بارینی رابردوو 350.4 ملیمەتر باران باریبوو. جیاوازییەکەش بریتییە لە 688 ملیمەتر زیادبوون.
دهۆک؛ ئەم وەرزەی بارین تاوەکو ئەمڕۆ 879.7 ملیمەتر باران باریوە؛ وەرزی بارینی رابردوو 191.1 ملیمەتر باران باریبوو. جیاوازییەکەش بریتییە لە 688.6 ملیمەتر زیادبوون.
کەرکووک؛ ئەم وەرزەی بارین تاوەکو ئەمڕۆ 392.5 ملیمەتر باران باریوە؛ وەرزی بارینی رابردوو 191.1 ملیمەتر باران باریبوو. جیاوازییەکەش بریتییە لە 201.4 ملیمەتر زیادبوون.
هەڵەبجە؛ ئەم وەرزەی بارین تاوەکو ئەمڕۆ 1064 ملیمەتر باران باریوە؛ وەرزی بارینی رابردوو 423.2 ملیمەتر باران باریبوو. جیاوازییەکەش بریتییە لە 640.8 ملیمەتر زیادبوون.
پسپۆڕێکی بەڕێوەبردنی ئاو: نزیکەی 15%ـی باران بۆ لەژێر زەوی کۆگا دەکرێت
د. عەبدولموتەلیب رەفعەت، پسپۆڕی بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو و ژینگە، ئەمڕۆ سێشەممە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "بارانبارینی ئەم وەرزە زۆر باشبوو، بەڵام بۆ ئاوی ژێرزەوی چەند ساڵێکی دیکە پێویستن هەمان بڕ ببارێ".
ئەو پسپۆڕەی بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو گوتی: "بەگوێرەی توێژینەوەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان 5٪ بۆ 15%ـی ئەو بارانەی دەبارێ لەژێر زەویدا کۆگا دەکرێ، ئەگەر ئاستی ئاوی ژێرزەوی بۆ پێش ساڵانی 1990 بگەڕێتەوە، پێویستمان بە چەند ساڵێکی دیکەیە کە هاوشێوەی ئەم وەرزەی بارین بارانی باش ببارێ".
د. عەبدولموتەلیب رەفعەت ئاماژەی بەوەکرد، "ئەو ئاوەی ناچێتە ژێر زەوییەوە بەشێوەی لافاو دەچێتە رێڕەو، چەم و بەنداوەکانەوە، بۆیە هەبوونی بەنداو و پۆندی زیاتر بۆ گلدانەوەی ئاو زۆر پێویستە، ئەو ئاوەی هەیە ناکرێ بەفیڕۆ بچێ، چونکە روون نییە ساڵانی داهاتوو رێژەی ئاو و باران چۆن دەبێت".
پێچەوانەی هەندێک بۆچوون، د. عەبدولموتەلیب رەفعەت دڵخۆش نییە بە سەرڕێژبوونی بەنداوەکان و دەڵێت: "سەرڕێژبوونی بەنداو دەبێتە هۆکاری ئەوەی بەنداوەکە بکەوێتە دۆخێکی زۆر تایبەتەوە، دەبێ بە وردی هەڵسوکەت لەگەڵ بەردانەوەی ئاو و گلدانەوەی بکرێ، سەرڕێژبوون واتا کەمیی بەنداو، ئەگەر بەنداوی زیاترمان هەبووایە دەکرا ئەوەی سەرڕێژ دەبێت و بەردەدرێتەوە لەوێ کۆگا بکرێ".