فەرهاد ئەترووشی: دەکرێت پارتی و یەکێتی لەبارەی بەربژێری سازان بۆ پۆستی سەرۆککۆمار رێکبکەون

لە یەکەم کۆبوونەوەی سەرۆکایەتیی پەرلەمان هەرسێکمان دانیشتین، باسی ئەوەم کرد کە ئێمە دەمانەوێت لەپەڕەیەکی نوێ بکەینەوە، دەمانەوێت ئەمجارە هاوئاهەنگییەکی باشمان هەبێت بۆ چارەسەری کێشەکان، هەستمکرد تاوەکو رادەیەک ئەمانەش حەزدەکەن هاوئاهەنگیمان هەبێت.

فەرهاد ئەترووشی: لەگەڵ برادەرانی یەکێتی وێڕای کێشە و ناکۆکییەکانمان، سەرۆکی فراکسیۆنەکەیان (هەرێم کەمال ئاغا) پێشتر بەرپرسی مەڵبەندی دهۆکی یەکێتی بوو کە من پارێزگاری دهۆک بووم هاوئاهەنگیی باشمان هەبوو، راستە رەنگە وەکو حیزب ناکۆکیمان هەبێت بەڵام باشە پەیوەندیمان، لەگەڵ برادەرانی یەکگرتوو وێڕای ئەوەی کە دەنگیان بە ئێمە نەداوە بەڵام پەیوەندیمان باشە و شابدێکی سیاسییان سەردانی منیان کرد و پیرۆزباییان لێکردم، بەڵام دوو فراکسیۆنەکەی دیکە بەراستی نە پەیوەندییان کردووە و نە پیرۆزباییان کردووە تاوەکو ئێستا، بەڵام وێڕای ئەوەش من وەکو برایەک و وەکو کوردێک کاریان لەگەڵ دەکەم چونکە پۆستەکەم هی هەموو کوردە.

فەرهاد ئەترووشی: بە دڵنیایی پێکەوە کارکردنی کورد پاڵنەری سەرەکییە بۆ جێبەجێکردنی داواکارییەکانمان، بەڵام هەندێک بابەت دەستوورین و هیچ کەس ناتوانێت سازشی لەسەر بکات بۆ نموونە مادەی 140، یان یاسای نەوت و گاز و ئەنجوومەنی فیدراڵی و مافی پێشمەرگە، بەڵام بە بۆچوونی من تاوەکو عێراق نەبێتە وڵاتێکی دیموکراسی راستەقینە و فیدراڵی، فیدراڵی بە واتای دروستکردنی دامەزراوە فیدراڵییەکان و دوستنیشانکردنی دەسەڵاتی پارێزگاکان و هەرێمی کوردستان و رێگەدان بە دروستکردنی هەرێمی نوێ.

بۆ نموونە تاوەکو ئیستا لە بواری نەوت و گاز کار بە یاسای (1986) دەکرێت کە لەو کاتە عێراق زۆر بەهێز بوو و دیکتاتۆرییەت و سەنتراڵیزمی سەددام حوسێن لە بەهێزترین حاڵەتی خۆی بوو، تاوەکو ئێستا کار بەو یاسایە دەکەن لەکاتێکدا دەستوور خۆی فیدراڵییە و باسی فیدراڵیزم دەکات کە پێسیوتە دەسەڵاتی سیاسی و دارایی بدرێت بە هەرێمەکان.

فەرهاد ئەترووشی: لە عێراق بە گشتیی وایە، بۆ نموونە ئەگەر باسی سوننەکان بکەین، ئەوانیش دوو بەربژێریان هەبوو بۆ پۆستی سەرۆکی پەرلەمان و تەنانەت تاوەکو دەستپێکردنی دەنگدانیش 3 بەربژێریان هەبوو و (مووسەننا سامەرائی) لە خولەکەکانی کۆتایی لە کێبڕکێیەکە کشایەوە، ئەم حاڵەتە تەنیا لەنێو کورد نییە.

هاوکات شیعەکان ناکۆکیی نێوخۆیی و گوشاری دەرەکییان هەیە، چونکە پۆستی سەرۆکوەزیران زۆر گرنگە، زۆرجار ئەم پۆستە بووەتە هۆی مانەوە یان نەمانەوەی حیزبێکی گەورە، بۆ نموونە حیزبی دەعوە کاتی خۆی گەورەترین و بەهێزترین حیزب بوو بەڵام لەم هەڵبژاردنەوی دوایدا کورسییەکانیان زۆر کەمن، بە پێچەوانەشەوە سوودانی دوای ئەوەی 4 ساڵ سەرۆکوەزیران بوو ئێستا هاوپەیمانێتییەکەی زۆرترین کورسی هەیە لەنێو لایەنە شیعەکان، لەنێو کوردیش ئەو ناکۆکییە هەیە و هێشتا نازانین دەگەینە چ حاڵەتێک، بەڵام بە دووری نازانم کورد بە دوو بەربژێرەوە بچێتە نێو پەرلەمان یان زیاتریش.

هۆکاری سەرەکی ئەو ناکۆکییانەش کێشە نێوخۆییەکانی هەرێمی کوردستانە، ئەگەر ناکۆکییەکانی کوردستان چارەسەر بکرێن لارەکانی ئێمەش لە بەغدا باشتر دەبن، پارتی تاوەکو ئێستا نزیک نییە لە هیچ بەربژێرێکی پۆستی سەرۆکوەزیران و چاوەڕوانی رێککەوتنی لایەنە شیعەکانین، ئەگەر یەک بەربژێریان هەبێت بۆ پۆستی سەرۆکوەزیران ئەوا دەنگی پێدەدەین و ئەگەر زیاتر لە بەربژێرێکیشیان هەبێت ئەوکات پارتی ئازادە لەوەی دەنگ بە کێ بدات.

فەرهاد ئەترووشی: ئەم پۆستە بەرکەوتی کریستییانە، ئەمە چەند خولێکی پەرلەمانە پۆستی بڕیاردەرەی پەرلەمان یەکێکیان بۆ کریستییانە و یەکێکیشیان بۆ تورکمانە، ئەم کێشەیە چۆن روویدا، دوای گەڕی سێیەمی هەڵبژاردنی جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەران چەند خولەکێک قسەی کرد، ئەو ساتەیان قۆستەوە و نووسراوێکیان خستە بەردەستی من لەسەر مێزەکە و داواین کرد واژۆی بکەم، کە کردمەوە و خوێندمەوە بینیم سەرۆک و جێگری سەرۆکی پەرلەمان واژۆیان لەسەر ناوی کەسێکی بابلیون تاوەکو ببێتە بڕیاردەری پەرلەمان، بە سەرۆکی پەرلەمانم گوت من ئەمە واژۆ ناکەم چونکە نایاساییە و پیویستە رێککەوتنی نێوخۆییان هەبێت لەبارەیەوە بەڵام سەرۆکی پەرلەمان گوتی واژۆی بکە و هیچ نییە با تێبپەڕێت و کەسێکی باشە، بەڵام هەر واژۆم نەکرد، رۆژی دانیشتنی پەرلەمان کە کۆبوونەوەمان هەبوو لەگەڵ فراکسیۆنەکانی پەرلەمان دووبارە سەرۆکی پەرلەمان بە منی گوت ئەم کەسەی بابلیون دەبێتە بڕیاردەر و کاردەکات، دیسان گوتم من قبوڵ ناکەم، جێگری سەرۆکی پەرلەمانیش هەوڵیدا کە تێبپەڕێت هەر رێگەم نەدا، بەڵام پێشنیازیان کرد گوتیان با ئەمڕۆ وەکو بڕیاردەر دابنیشێت و دانیشتنەکە بڕوات رازی بووم بەوە بەڵام هێستا بڕیار نەدراوە کێ ببێتە بڕیاردەر و فەرمانی دەستبەکاربوونی بۆ دەرنەچووە.

بۆ نموونە تورکمانەکان 3 کورسییان هەیە، خۆیان لەسەر کەسێک رێککەوتن و ناوەکەیان نارد و منیش واژۆم کرد، بەڵام کریستیانەکان 5 کەسن، 3 کەسیان رازی نین بەربژێری بابلیون ببێتە بڕیاردەر ئیتر چۆن واژۆی بکەین و هیچ راست نییە نوێنەری کریستیانەکان لە هەولێر و دهۆک و کەرکووک کە 3 کورسین ناڕازی بن کەسێکی کریستیان ببێتە بڕیاردەر کە تەنیا 2 کورسییان هەیە و بە هەموو پێوەرێک 3 لە 2 زیاترە، بڕیارەکەی ئێمە ئەوەیە با ئەوان لەنێو خۆیان رێکبکەون و لەسەر کێ بڕیاریاندا منیش واژۆی دەکەم و فەرمانی دەستبەکاربوونی بۆ دەردەکرێت.

فەرهاد ئەترووشی:  سەرەتا بە تووندی ئیدانەی گاڵتەپێکردنی پەرلەمانتارێکی عەرەب بە پەرلەمانتارێکی کورد دەکەین، ئەمە گاڵتەکردن نییە بە کەسێک بەڵکو گاڵتەکردنە بە نوێنەری گەلێک کە زمانی فەرمی و سەرەکییان عەرەبی نییە و هیچ عەیبەیەکی تێدا نییە کە کەسێک نەزانێت بە زمانێکی دیکە قسەبکات.

شانازی بە زمانی خۆمان دەکەین کە کوردییە و دەیپارێزین و زمانی خۆمان بە هیچ زمانێکی دیکە نادەین، راستە لە دەستوور هاتووە کە زمانی عەرەبی و کوردی دوو زمانی فەرمی عێراقن، لەبارەی وەرگێڕیش لە خوولی دووەمی پەرلەمان وەرگێڕمان دانا، ئەوکاتیش بەشێک لە پەرلەمانتارە کوردەکان داوایان کرد بە کوردی قسە بکەن و ئوسامە نوجەیفی کە سەرۆکی پەرلەمان بوو وەرگێڕی دانا، بەڵام ئەوکاتیش گرفت دروست بوو کە وەرگێڕەکە بە زاراوەی بادینی یان سۆرانی قسە بکات، بەڵام لە راستیدا زۆر قورسە وەرگێڕ فریای ئەوە بکەوێت کە هەندێکجار لەنێو پەرلەمان دەبێتە پشێوی و هەمووان قسە دەکەن تەنانەت هەندێک پەرلەمانتار بەبێ مایک قسە دەکەن لە هەندێک دۆخدا هەربۆیە ئاسان نییە وەرگێڕ بتوانێت هەموو شتێک وەربگێڕێت، دەبێت چارەسەرێکی ورد بۆ ئەمە بکرێت، بەڵام گلەییەکیشم لە حیزبەکان هەیە، پێویستە کاتێک بەربژێر دادەنێن کەسانێک دابنێن زمانی عەرەبی بزانن، ئێمەی کورد 20٪ی عێراقیش بین ئەوان بۆیان گرنگ نییە کێشەکەی ئێمە چارەسەربێت یان نا، بەڵام بۆ ئێمە گرنگە ئەم کێشەیە چارەسەر بکەین، چونکە زمان ئامرازی پەیوەندییە و ئەگەر لە یەکتر تێنەگەین ناتوانین کێشەکانمان چارەسەر بکەین.

فەرهاد ئەترووشی:  ئەم پرسیارە قورسە، لایەنە خۆشەکەی پۆستی پارێزگاری دهۆک ئەوەیە لە ماڵی خۆتی، لەنێو خەڵکی خۆتی لە سنووری کەسوکاری خۆتی، کاتێک لە سنووری بادینان بووم لە قەندیلەوە تاوەکو زاخۆ هەمووی سەر بە پارێزگای دهۆک بوو چونکە ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ دروست نەکرابوو، بەڵام چانسمان نەبوو، کێشەی زۆر گەورە لە مێژووی کورد روویدا ئەو ماوەیە، وەکو جینۆسایدی کوردانی ئێزدی و کارەساتی شنگال، رێکخراوێکی زۆر دڕندە و تیرۆریست لەسەر ئاستی جیهان گوشارەکانی زۆر لەسەر دهۆک بوو، گشتپرسیمان ئەنجامدا کە شتێکی زۆر گەورە و دیرۆکی بوو، بڕینی پارە و بودجە، دواتریش شەڕی ئێمە و حەشدی شەعبی و حکومەتی عێراق و پەتای کۆرۆناشی هاتەسەر، ئەمانە هەمووی شتی ناخۆش بوو، بەڵام هەر خۆش بوو و دەمتوانی خزمەتی خەڵکی خۆم بکەم و شانازییەکەی گەورە بوو، بەڵام وەکو حەزی کەسیی زۆر حەزم لە کاری بەغدا بوو وێڕای ئەوەی کێشە زۆرە و کوشتن و ململانێی تائیفی هەیە، بەڵام چونکە تایبەتمەندیی من بوو و خواستێکی گەورەم هەبوو، بڕیاری حیزبەکەم و سەرکردایەتییەکەم ئەوکات ئەوەبوو کە لە دهۆک بم و ئێستاش پشتیوان بە خودا خزمەتی خەڵکی خۆمان دەکەین لە کوردستان چ لە دهۆک بێت، لە هەولێر بێت، لە سلێمانی بێت یان لە هەڵەبجە و کەرکووک و شنگال و خانەقین.