لە سەروبەندى خۆپێشاندانەکانى 17ى شوبات لە سلێمانى، کەناڵێکى تەلەڤزیۆنى دیدارێکى لەگەڵ مامۆستا مەلا کرێکار ئەنجامدا، پێشکەشکارەکە گوتى لایەنەکانى دەسەڵات دەیانەوێ ئەم خۆپێشاندانانە ببەستنە دەستى دەرەکییەوە و دەڵێن، دەستى ئێرانى لەپشتە، راى تۆ چییە لەوبارەیەوە؟ وەڵامێکى زۆر جێى سەرنجى دایەوە، گوتى، من ناڵێم 100٪ ئەم خۆپێشاندانە خۆڕسکە، بەڵام دەمەوێ دەسەڵات دڵنیابێت دەستى ئێران نییە، چونکە ئیتڵاعاتى ئێران ئەوەندە خەڵکى هەیە، بیانهێنێتە سەر جادە، دە هێندەى ژمارەى ئەوانەیە ئێستا لەبەر دەرکى سەران.
جا ئەگەر بەوردى تەماشاى پەیامە میدیاییەکانى ناو تۆڕەکۆمەڵایەتیەکانى باشورى کوردستان بکەیت، دەگەیتە ئەو باوەڕەى مامۆستا کرێکار هێشتا خاترى گرتوون و کەمى گوتووە. بەتایبەتى لە دوو رۆژى رابردوو بەهۆى هێرشەکانى ئەمریکاو ئیسرائیلەوە بۆ سەر ئێران، وە بەدیاریکراویش دواى بڵاوبونەوەى هەواڵى کوشتنى خامەنەیى، زۆر بە ئاشکرا هەست بەو دەنگانە دەکەیت کە تاوەکو چ ئەندازەیەک دڵتەنگ و نیگەرانن لەو دۆخەى بەسەر ئێراندا هاتووە. بە ئەندازەى ژمارەى مووشەکەکان جنێو بە هەرکەسێک دەدەن ئەگەر خۆشحاڵى دەربڕیبێت بۆ کەوتنى داگیرکەرێکى دیکەى کوردستان. باوەڕناکەم هیچ بەسیجێک لە سنە و کرماشانیش بەو شێوەیە بێت، بەڵام دەمەوێ دڵنیابن داهاتوو بەدڵى ئەوان نابێت.
لەناو ئەو شەپۆلە نیگەران و ناڕازییەدا کە بەشێکى زۆریان هۆکار و سەرچاوەکەى روونە شینى چى دەکەن، بەڵام خەڵکانێکى پەرۆش و دڵسۆزى کوردستانیش لەناو ئەو گێژاوەدا بە ئەزموونى هاتنە سەر حوکمى شەرع و رەفتارى شیعەکانى عیراق لەگەڵ کورد، هەروەها وەک ترسێک لە نادیارى ئاییندە خۆیان خستووەتە بەردەم ئەو پرسیارەوە لەم رووداوانەدا ئایا کورد چى دەستدەکەوێت؟
پێشتریش لە وتار و دەربڕینى بۆچونەکانمدا ئەوەم گوتووە کە کورد تا نەبێتە خاوەن دەوڵەتى سەربەخۆى خۆى، گۆڕینى رژێم و سیستمەکانى حوکمڕانى لە هەریەک لە وڵاتانى داگیرکەرى کوردستان بەو مانایە نایێت ستەمکارى لەسەر کورد بەکۆتا هاتووە، بەڵام مێژوو ئەوەى بۆ سەلماندووین لە گۆڕانکارییەکانى رژێم و سیستمەکانى ناوچەکە، کورد سوودمەند بووە، بگرە سەرچاوەى هێز و پێگەى شۆڕشەکانى کورد لە هەموو بەشەکانى کوردستان لە ناسەقامگیریى ناوەندەکانى دەسەڵاتى داگیرکەرانەوە سەرچاوەى گرتووە. لە هەر کات و سەردەمێکدا (فەوزا) هەبووبێت کورد قازانجى لێکردووە، بەپێچەوانەشەوە لە سەقامگیریى ناوچەکەدا کورد بووەتە قوربانى. جگە لەوەش پێویستە ئەو پرسیارە لەخۆمان بکەین، مانەوەى ئەو سیستم و رژێمانەى دەسەڵاتى ئێستاى حوکمڕان لە دەوڵەتانى داگیرکەرى کوردستان، چى خێرێکیان بۆ کورد هەیە تاوەکو ترسمان لە گۆڕینیان هەبێت؟ لەکام بەشى کوردستان، دەوڵەت نەتەوەى داگیرکەر بەچاوى هاووڵاتیی پلە دوو و سێ مامەڵە لەگەڵ کورد ناکەن؟ مرۆڤ کاتێک حەز ناکات بارودۆخ بگۆڕێت کە رەزامەند بێت بەو دۆخەى تیایدایە.
ئەگەر تەماشاى مێژووى نزیکى سەت ساڵى رابردووى دواى جەنگى یەکەمى جیهانى و دابەشکاریى فۆرمى سایکس پیکۆ بکەین، کورد لە هەر یەک لەو دەوڵەتانەى کوردستانیان بەسەردا دابەشکرا، رەوشمان چۆن دەبوو ئەگەر ئەو دەوڵەتانە لە هەناوى خۆیاندا سەقامگیر و دەوڵەتى دامەزراوەیى چەسپاو بووایان؟ سەربارى هەر سەرنج و تێبینییەک لەسەر بزوتنەوەى چەکداریى و شۆڕشەکانى کورد و رابەرەکانى، بەڵام ماکى مانەوەى کورد وەک نەتەوەیەک بەو ئەندازەیەى کە ئامادەیى ئەوەى تیامابێت لە ئەگەرى گۆڕانکاریدا هەستێتەوە سەرپێ، بەهۆى شۆڕشەکانییەوە بووە. سەرهەڵدانى بزووتنەوەى چەکدارى و شۆڕشەکانیش زادەى فەوزا و گۆڕانکارییەکانن.
خۆ نەتەوەى دیکەش هەن لە ناوچەکە وەک ئێمە قوربانى ئەو ستەمکارییەى سایکس پیکۆن، بەڵام بەهۆى ئەوەى شۆڕش و بزووتنەوەى چەکدارى رزگاریخوازییان نەبوو، ئێستا بڕستى ئەوەیان لێبڕاوە بەهەر گۆڕانکارییەک لە ناوچەکە بتوانن لەسەر پێى خۆیان رابووەستن.
بابەتی پەیوەندیدار
بیروڕا28/04/2026
وانەیەک لە بەغداوە بۆ هەرێمی کوردستان
بیروڕا28/04/2026
مەترسی قەیرانی کار لە عێراق و هەرێمی کوردستان زۆربووە
ئەگەر بابەتەکە ترسە لە نادیارى ئایندە، ئەوەیان پەیوەستە بەوەوە کورد چۆن خۆى ئامادە دەکات بۆ ئەگەر و پێشهاتەکان. هەرچەندە لە خراپترین حاڵەتیشدا گۆڕانکارى بۆ کورد هەر باشترە لە مانەوەى سیستم و دەسەڵاتى ستەمکار. بەتایبەتى بەهۆى ئەوەى ئێستا کورد پێگەى ئەوەى بەدەستهێناوەتەوە کە ناکرێت لە هیچ گۆڕانکارییەکدا فەرامۆش بکرێت، ئەگەر مافەکانیشى نەسەلمێندرێت، دەبێ کورد رازى بکرێت، ئەمە بۆ کورد گرنگە.
ئەو بارودۆخەى ئێستا ئێرانى تێکەوتووە، هەر بەوەوە ناوەستێت رابەرى وڵاتەکەو ژمارەیەک بەرپرس و فەرماندەکانى سوپا بە ئامانج گیراوون. وێڕاى ئەوەى دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکى ئەمریکا تەئکید دەکاتەوە کە نایەوێ شەڕەکە درێژە بکێشێت و داواى دەستپێکردنى گفتوگۆ دەکات، بەڵام ئێران بە ئاسانى ئارام نابێتەوە. بەتایبەتیش کە ئیسرائیل بەشێکى سەرەکى هاوکێشەکەیە. وەک چۆن زیاتر لە ساڵێکە لە دواى رووخانى بەشار ئەسەد و هاتنە سەر دەسەڵاتى ئەحمەد شەرع کە نەک رکابەرى ئیسرائیل نییە، بەڵکو وەک بەشێک لە پڕۆژەى ئیسرائیلیش وێنا دەکرێت، بەڵام هێشتا بۆردوومانى فڕۆکەى ئیسرائیل بۆ سەر بنەکە و ناوەندەکانى پیشەسازیى سەربازى و کۆگاکانى چەک و جبەخانەى سووریا بەردەوامى هەیە. بۆ ئێرانیش بەو جۆرە دەبێت، تەنانەت ئەگەر رژێمێکى پرۆ ئیسرائیلیش بێتە سەر دەسەڵات، یا ئەگەر ئێرانى ئێستا بەلاوازى بچێتە رێککەوتنەوە لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل و هەموو مەرجەکانیش قبووڵ بکات، بە دڵنیاییەوە هێرشى ئیسرائیل بۆ سەر ئێران هەر بەردەوام دەبێت تا دوا کۆگاى چەک و مووشەک و توانا سەربازییەکانى لەناو دەبات.
کەواتا بۆ کورد گرنگە ئەوەى لەبەرچاو بێت ئێران لەناو فەوزادا دەمێنێتەوە و بە ئاسانى ناتواندرێت سیستمێکى سەقامگیر بچەسپێندرێت. هەروەک ئەوەش روونە بوونى فەوزا لەناو دەوڵەتى داگیرکەردا، نەتەوەى داگیرکراو و بێدەوڵەت باڵا دەکات. بەڵام مەرجى سەرەکى بۆ بەدەستهێنانى دەستکەوت بەستراوە بەوەوە خۆت چى دەکەیت و چیت دەوێت؟ خاڵى گرنگ لێرەدا بۆ کورد ئەو یەکڕیزیى و هاوهەڵوێستییەیە کە لایەنە سیاسیەکانى کورد لەو وڵاتە لەناو چوارچێوەى بەرەیەکدا هاوپەیمانیی کوردستانیان لەنێوان خۆیان پێکهێناوە. ئەمە سەرەتایەکى دروست و پێویست بوو. ئەرکى سەرشانى هەر کوردێکە ئەوەى پێى دەکرێت لە کۆمەک بە بەهێزکردنى ئەو ئاراستەیە نابێت درێغى بکات. هەروەک پێویستیشە ئەمە شۆڕبکرێتەوە بۆ ناو کۆمەڵگەى کوردى لە رۆژهەڵاتى کوردستان، هەوڵبدرێت ئەو خێڵ و بنەماڵانەى بەهەر هۆکارێک کەوتوونەتە سەنگەرى دووژمنەوە، بگەڕێندرێنەوە ریزى نیشتمان و بەرەى کوردایەتییان پێبەهێز بکەن.
دەبێت ئەم هاوپەیمانێتییە پلانى ئەوەیان هەبێت لە هاوکێشەکانى داهاتووى ئێراندا چۆن رۆڵ و پێگەى کورد دەپارێزن، چەند لەسەر ئەرزى واقیع بەهێزبن و خاوەن جوگرافیا و سەرچاوەى نەوت و وزە و هێزى چەکدار بن، بەو ئەندازەیە سەنگ و قورساییان لەسەر نەخشەى داهاتووى وڵاتەکە دەبێت، ئەمە ئەگەر ئێران بە یەکگرتوویى بمێنێتەوە. لە حاڵەتى لێکترازان و دابەشبوونى ئێرانیشدا وەک ئەگەرێک، یاخود مانەوەى وەک دەوڵەتێکى ناناوەندى فیدراڵى، بەهۆى ئەوەى لە بەشێکى زۆرى جوگرافیاى کوردستان لە سەردەمى شاو کۆمارى ئیسلامیدا سیاسەتى گۆڕینى دیموگرافیاى کوردستان پەیڕەوکراوە، لە هەندێ ناوچە ئازەرى و لە هەندێ ناوچە فارس هێندراونەتە سەر خاکى کورد، بەرپرسیارێتییەکى زیاتر و جیاوازتر دەخاتە سەر هێزە سیاسییە شۆڕشگێڕەکانى کورد کە دەبێت لە ئەگەرى کەوتنى دەسەڵاتدا لە ئێستاوە و پێش نەتەوەکانى دیکە پلانى کۆنترۆڵکردنى جوگرافیاى کوردستانیان هەبێت، گەر وانەکەن رەنگە دواتر رووبەڕووى کێشەى گەورە ببینەوە، بەڵام بە بیرکردنەوەى ورد و پلانى پێشوەختە و کەڵک وەرگرتن لە ئەزموونى هاوشێوە لە بەشەکانى دیکەى کوردستان و دونیا، دەتوانن لە ئێستاوە دڵنیایى ئەوە دەستەبەر بکەن، ئایندەى ئەو گۆڕانکارییانە بەدڵى کورد دەبێت.