ئەودیوی جەنگ: لۆژیکی هێز

لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، تێگەیشتن لەم راستییانە نابێت ببێتە هۆی ئەو ئەنجامگیرییە بەپەلەیەی کە قەیرانی ئێستا تەنیا بەرهەمی ئیرادەی دەرەکییە. ئێرانیش لە دروستکردنی ئەم بارودۆخەدا پشکێکی جدی هەبووە. ئەم قسەیە بۆ خستنە ئەستۆی هەموو بەرپرسیارێتییەکە نییە لەسەر شانی لایەنێک، بەڵکو بۆ پاراستنی وردبینیی شیکاریی پێویستە. لە جیهانێکدا کە جیاوازی توانای ئابووری، سیاسی، میدیایی و سەربازی لەنێوان ئەمریکا و کۆماری ئیسلامیی ئێران دا هێندە قووڵە، زیادبوونی ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ لەگەڵ واشنتۆن، بەبێ هەبوونی توانای گونجاو بۆ بەرگەگرتنی لێکەوتەکانی، لەگەڵ لۆژیکی سیاسیی هێزدا ناگونجێت. توانای سەربازی لە جەنگدا زۆر گرنگە، بەڵام هەموو شتێک نییە. ئەوەی چارەنووسی قەیرانەکان یەکلایی دەکاتەوە، تەنیا قەبارەی تەقەمەنی و ئاگر نییە؛ بەڵکو کواڵێتیی بەهای سیاسی، ناسینی سنوورەکان و، توانای رێکخستنی ستراتیژە لەسەر بنەمای راستی ململانێیەکان. لەم روانگەیەوە، ئەگەر ئەمڕۆ ئەم جەنگە بۆ ئێران رەهەندێکی "بوونی"وەرگرتووە، دەبێت بپرسین چۆن کار گەیشتە ئێرە؟ وەڵامەکە لە یەکگرتنی چەند رەوتێکدایە: پەرەپێدانی هەژموونی ئایدۆلۆژی، دروستبوونی تێگەیشتنێکی بەردەوام لە هەڕەشە لای رکابەرە ناوچەییەکان، لۆژیکی باڵادەستی ئەمریکا و،  رادیکاڵتربوونی ژینگەی بڕیاردان لە واشنتۆن و تەلئەڤیڤ. تەنانەت ئەگەر لە کۆتاییشدا پرۆسەی گەمارۆدانی ئێران زوو یان درەنگ تووندتر ببایەتەوە، هاتنە سەرکاری کۆمارییەکان لە ئەمریکا و بوونی کەسایەتییەکی وەک نەتانیاهوو لە ئیسرائیل، ئەم رەوتەی خێراترکرد و بەرەو قۆناخێکی کۆتایی و بێ‌بەزەییانەتر برد.

ئەم قەیرانە، لە ئەنجامدا، نە تەنیا جەنگێکی کلاسیکییە و نە تەنیا زنجیرەیەک لە گرژی ئەمنی. ئێمە لەبەردەم ساتەوەختێکداین کە تێیدا ململانێ لەسەر "سیاسەتێک" یان "دۆسیەیەکی تایبەت" گۆڕاوە بۆ ململانێ لەسەر نێوەرۆکی سیستمی سیاسی لە ئێران و پەیوەندیی ئەو سیستمە بە ژینگەی ناوچەیی و نێودەوڵەتییەوە. ئەگەر ئێران بیەوێت لەم قەیرانە دەربازبێت، مەسەلەکە تەنیا کۆتاییهێنان بە جەنگ نییە؛ مەسەلەکە دووبارە پێناسەکردنەوەی لۆژیکی مانەوەیە لە جیهانێکدا کە نەک بە خواستەکان، بەڵکو بە هاوسەنگیی هێزەکان کار دەکات.

لەوانەیە هەر بەم هۆیەوە بێت کە ئێستا، نەک تەنیا لایەنە نەیارەکانی ئێران، بەڵکو بەشێکی زۆری دراوسێیەکان و ئەکتەرەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیش چاوەڕێی گۆڕانکارییەکی گەورەن لە نێوەرۆکی سیستمی سیاسی ئێران دا؛ گۆڕانکارییەک کە لە دیدی ئەوانەوە، نەک تەنیا هەڵبژاردنێکی ناوخۆیی، بەڵکو مەرجێکی پێویستە بۆ کۆتاییهێنان بە قۆناخێکی درێژ لە ناسەقامگیری، ترسی ئەمنی و رووبەڕووبوونەوەی ماندووکەر لە ناوچەکەدا. لەگەڵ ئەوەشدا، مەسەلەکە تەنیا بە چاوەڕوانی دەرەکی کۆتایی نایێت. لە ناوخۆی ئێرانیشدا، لۆژیکی قۆناخی دوای جەنگ بە ئەگەری زۆر هەمان راستی دەردەخات: کە ئاوەدانکردنەوەی وڵات، گەڕانەوەی یەکڕیزی نیشتمانی، چاککردنەوەی پەیوەندی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگە و، گەڕانەوە بۆ لۆژیکی عەقڵانیی هێز، بەبێ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە نێوەرۆکی سیستمی سیاسی دا، نە ئاسان دەبێت و نە بەردەوام. لە هەمان کاتدا، ئەزموونی ئێران بۆ ئەمریکا، ئیسرائیل و تەنانەت سیستمی سیاسی نێودەوڵەتیش بێ بایەخ نابێت. ئەم قەیرانە بۆ ئەوان تەنیا رووبەڕووبوونەوەیەکی پڕ تێچووی دیکە نییە، بەڵکو دەکرێت ببێتە نموونەیەکی ستراتیژی؛ نموونەیەک کە نیشانبدات قەیرانەکانی ناشی لە یەکگرتنی ئایدۆلۆژیا، هەژموونی دەرەوەی سنوور و لۆژیکی هێز، ئەگەر لە قۆناخە سەرەتاییەکاندا بە دروستی دەستنیشان و پێناسەنەکرێن و رووننەکرێنەوە، لە کۆتاییدا دەبنە ململانێی  پڕ تێچووتر و ئاڵۆزتر. لەم روانگەیەوە، دۆسیەی ئێران دەتوانێت بۆ ئەم ئەکتەرانە وەک ئەزموونێکی یەکلاکەرەوە بێت تاوەکو لە داهاتوودا، ئەم جۆرە قەیرانانە زووتر بناسنەوە و ستراتیژی بەرەنگاربوونەوەیان بە واقیعییانەتر دیزاین بکەن. هەروەک چۆن (هانس مۆرگنتاو) بیری دەخستینەوە: لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا، "هێز هەمیشە ئامانجە دەستبەجێیەکەیە"؛  بە تەواوی لەبەر ئەم هۆیە، ئێرانی دوای جەنگ ناچار دەبێت پەیوەندی خۆی لەگەڵ هێز، مانەوە و سیستمی ناوچەیی سەرلەنوێ پێناسە بکاتەوە.