ئابووری ئێران لە دوای جەنگ

راپۆرتەکانی سندووقی نێودەوڵەتیی دراو (IMF) و بانکی جیهانی لە کانوونی دووەمی 2026دا ئاماژە بەوە دەکەن کە هەرچەندە ئابووریی ئێران نەچووەتە قۆناخی داڕمانی تەواوەوە، بەڵام لەنێو خولێکی "گەشەی کەم" و "هەڵاوسانی بەرز"دا گیری خواردبوو.

بێ متمانەیی و دابەزینی بەهای دراو: لە کانوونی دووەمی 2026، بەهای تمەن گەیشتە 140 هەزار بۆ 160 هەزار تمەن بەرامبەر بە 1 دۆلار. پلاتفۆرمەکانی گۆڕینەوەی دراو بەهای (ریاڵ)یان وەک "0.00" دۆلار پیشاندەدا. (ریاڵ ناوی فەرمی دراوی ئێرانە، 10 ریاڵ یەک تمەنە).

بێکاری و بەدخۆراکی: راپۆرتە فەرمییەکان ئاماژەیان بەوەکردووە کە 57%ی ئێرانییەکان تووشی جۆرێک لە بەدخۆراکی ببوون. هەروەها پەرلەمانی ئێران دانی بەوە دانابوو کە 50%ی پیاوانی تەمەن 25 بۆ 40 ساڵ بێکارن. 

بودجەی سەخت: حکومەتی مەسعوود پزیشکیان بودجەی ساڵی 2026ی وەک "سەختترین بودجە" ناوبرد، کە تێیدا خەرجییەکان تەنیا بۆ دانەوەی قەرز و پابەندییە ئەمنییەکان زیادکرابوون.

دەستپێکی جەنگەکە بە کوشتنی عەلی خامنەیی، رێبەری باڵای کۆماری ئیسلامیی ئێران لە کاژێرە سەرەتاییەکاندا بوو. ئەمە تەنیا لێدانێکی سەربازی نەبوو، بەڵکو بووە هۆی تێکچوونی ئاراستەی سەرکردایەتی، هەرچەندە کوڕەکەی وەک جێگرەوە دیاریکرا، بەڵام بەهۆی گومانەکان لە سەلامەتی رێبەری نوێ، دەسەڵاتی ئابووریی ئێران کە سوپای پاسداران دەسەڵاتێکی بەرچاوی بەسەرەوە هەیە، رووبەڕووی قەیرانی سەرکردایەتی بووەوە.

سوپای پاسداران وەک کۆمپانیایەکی ئابووری: سوپای پاسداران تەنیا سوپا نییە، بەڵکو گەورەترین کۆمپانیای ئابووری ئێرانە کە کۆنترۆڵی کەرتەکانی بیناسازی، پترۆکیمیایی و، نیوەی لۆجیستیکی هەناردەی نەوت دەکات.

بۆشایی ئابووری: پەککەوتنی سێ ئاستی سەرکردایەتی سوپای پاسداران بۆشاییەکی گەورەی لە بەڕێوەبردنی تۆڕە نهێنییەکانی بازرگانی دروستکرد.

دوورگەی خارک "تاجی شاهانەی ئابووری ئێرانە" چونکە نزیکەی 90%ی هەناردەی نەوتی خاوی وڵاتەکەی پێدا تێدەپەڕێت.

وێرانکردنی پارێزبەندییەکان: لە 13ی ئاداردا، ئەمریکا زیاتر لە 90 ئامانجی سەربازی لە دوورگەکە وێرانکرد. 

گرەوی تاکتیکی: دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند کە هێرشی نەکردووەتە سەر تێرمیناڵە نەوتییەکان بەهۆی پابەند بوون بە بنەما"رەوشتییەکان"ەوە، بەڵام ئەمە تاکتیکێک بوو بۆ هێشتنەوەی کەرتی نەوت وەک بارمتە لە دانوستانەکان دا.

پەککەوتنی هەناردە: هەرچەندە تێرمیناڵەکان نەسووتێنران، بەڵام هیچ کەشتییەک نەیدەوێرا نەوتێک بار بکات کە لەژێر گەمارۆی هێزی دەریایی ئەمریکادایە. لەوکاتەوە کە ئەمریکا لە 12ـی نیسان گەمارۆی تەنگەی هورمزی بەسەر ئێران دا راگەیاندووە، بە کردەیی هەناردەی نەوتی ئێران پەکیکەوتووە.

کێڵگەی گازی پارسی باشوور گەورەترین کۆگای گازی جیهانە و بەشدارە لە 70% بۆ 80%ی بەرهەمهێنانی گازی ناوخۆیی ئێران.