رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ؛ عێراق چی دەوێت؟

ئەم دۆخەی ئێستا لەنێوان هەولێر و بەغدا دا هەیە، لە هیچ کام لە کێشە پێشووەکان ناچێت، جیاوازە و دەسەڵاتدارانی بەغدا میتۆدی رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆیان گرتووەتە بەر، میکانیزمی لێکئاڵان پەیڕەو دەکەن، تەنانەت راگەیاندنی فەرمیش ئاو بە ئاگرەکەدا ناکات، ئەمەش بە پلەی یەکەم لەنێوان چوارچێوەی هەماهەنگی و سەرکردایەتیی سیاسیی کورددایە.

کاتێک لەم پرسە تێ رادەمێنیت، راستەوخۆ گوتارەکەی وەزیری دەرەوەی پێشووی ئێران، محەممەد جەواد زەریف، دێتە خەیاڵ کاتێک بە بەرپرسانی دەوڵەتی گوت، کێشەی دۆسیەی ئەتۆمی کێشەیەکی هونەری نییە لەگەڵ رۆژئاوا و ئەمریکادا، بەڵکو سیاسییە؛ بۆیە تەنیا بە میکانیزمی هونەری چارەسەر ناکرێت، بەڵکو دەبێت رووە سیاسییەکەی بکەینە رێگەی یەکەمی چارەسەر. ئەم قەیرانەی ئێستا و بڕینی مووچەی فەرمانبەران بە پلەی یەکەم سیاسییە و دیوە هونەرییەکەی – ئەگەر دروستیش بێت – تەنیا بۆ پاساوی هەنگاوەکەیە. ئەگەر دۆخی سیاسیی نێوان هەردوولا ئارام بوو یان بە دڵی سەرکردەکانی بەغدا بوو، ئەوا وەک رابردوو چاو لە ئاست کەموکوڕیی هونەری دادەخرێت، ئەگەر نا، ئەوا زەق دەکرێتەوە و وەک گۆچان بەدەستەوە دەگیرێت بۆ بڕینی هەورازە سیاسییەکان.

بەدەر لە بیانوو و هۆکارە لاوەکییەکان، ئەوەندەی دەخوێنرێتەوە، دوو پاڵنەری راستەقینە لەپشت ئەم بڕیارە خنکێنەرەی بەغدا دژی هەرێمی کوردستان هەن:

یەکەمیان: دوو گرێبەستەکەی هەناردەکردنی گاز، ئەم گرێبەستانە لای حکومەتی فیدراڵ نادەستوورین و ئازاری زۆریان داون، ئەگەر و بە گریمانە دەستووریش بن، ئەوا داهاتەکەی دەبێت بە رێککەوتن بۆ هەردوولا بێت. لێرەدا باسی بڕیاری دادگەی فیدراڵی ناکەین کە مافی مامەڵەکردنی بە سامانی وزەوە تەنیا داوە بە کۆمپانیای سۆمۆ، چونکە ئەو بڕیارە لەگەڵ دەستووردا ناسازە کە دەقی لەسەر بەڕێوەبردنێکی پێکەوەیی نێوان ناوەند و هەرێمەکان داناوە. ئەم پێکەوەییەش وەک سرووشتی سیستمە فیدراڵییەکان دەبێت بە یاسا رێکبخرێت، ئەمەش وەک یەکێک لە کەمتەرخەمی و هەڵەکانی سیاسەتی کوردی لە ماوەی 20 ساڵی رابردوودا، تائێستا ئەو یاسایە لە پەرلەمان دەرنەچووە، بەڵام زیاتر ئەم بڕینی مووچەیە پەیوەندیی بەو دۆخەوە هەیە کە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا دەگوزەرێت، بەتایبەت جەنگی ئۆکراینا و ئەو بۆشاییەی لە بازرگانیی گازدا دروست بووە، ئێرانییەکان نایانەوێت رکابەر یان شوێنگرەوە، بگرە هاوبەشیشیان لەو بوارەدا بۆ دروست بێت.

دووەمیان: ترسێک لای دەسەڵاتدارانی شیعە دروست بووە کە گۆڕانکارییەک لە عێراقدا روودەدات و لە بەرژەوەندیی ئەواندا نییە. ئەوان دەڵێن هەولێر بەعسییەکانی داڵدەداوە  و بە هاوئاهەنگی لەگەڵ تورکیادا دەیانەوێت بێنەوە سەر کار لە عێراق. دەستەواژەی "بەعسی" لای ئەوان وەک وشەی نهێنی بەکاردەهێنن، مەبەست لێی سوننە عەرەبەکانن. پێدەچێت ئەو دەنگۆیانەیان بەرگوێ کەوتبێت کە بۆ تەواوکەریی گۆڕانکارییەکانی سووریا و لوبنان، عێراقیشیان دەخرێتە پاڵ، ئەوکات بە تەواوی پەڕەی بەرەی بەرهەڵستکار دادەخرێت.

کوردستان بگەڕێتەوە بۆ رۆژەکانی پاش 16ی ئۆکتۆبەر، کە بە دیدی ئەوان، من پێی دەڵێم "بیت الطاعة". قەیس خەزعەلی بە روونی گوتی کە سیاسەتمەدارانی کورد گۆڕانکارییان بەسەردا نەهاتووە و هەروەک خۆیان وان، ئەزموونیان لە رابردوو وەرنەگرتووە، باوەڕیان بە عێراقێکی یەکگرتوو نییە.