بڕیارە بەوزووانە، لەو دۆخە شڵەژاوە ناوەخۆ و دەرەكییەدا، حکومەتێکی نوێ لە بەغدا پێكبێت و دەستبەکاربێت. ئەو حكومەتە بەبێ دواكەوتن، رووبەڕووی دووڕیانێكی چارەنووسساز دەبێتەوە: یان لەخۆگرتن و جێبەجێکردنی سیاسەتێكی بوێرانە بۆ ئەنجامدانی چاكسازی ریشەیی، لەوانەش دوورخستنەوەی لایەنە نادەوڵەتییەكان لە دامەزراوەکانی دەوڵەت، یان مەترسی خلیسکان بەرەو رووبەڕووبوونەوەیەكی سەرتاسەری لەنێوان ئەمریکا و تۆڕی میلیشیا چەسپاوەکان، کە ئەگەری لێکەوتەی مەترسیداری بۆ خودی دەوڵەتەکە تێدا دەبێت.
عێراق پێگەیەکی لەرزۆكی لەنێو گرژییە بەردەوامەکانی ئەمریکا و ئێران دا هەیە. نە لایەنێکی كارایە لە ململانێیەكان و نە تەماشاکەرێکی سەلامەت و پارێزراوە، بەڵکو گۆڕەپانێکی کێبڕکێیە کە رکابەرییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی تێیدا ئەنجام دەدرێت. پێویستی عێراق بە پشتیوانی ئەمنی ئەمریکا، هاوتەریب لەگەڵ کاریگەری قووڵی ئێران لە ئاستی سیاسی، ئابووری و ئەمنی (میلیشیایی)یەوە، کەشێکی ئاڵۆزی بنیادی بۆ عێراق دروستکردووە، كە ئەوەش یەکێکە لەو ئاستەنگە هەرە زەقانەی رووبەڕووی حکومەتی نوێ دەبنەوە.
لە ماوەی مانگی ئادار و سەرەتای نیسانی 2026، بنکەکانی ئەمەریکا لە عێراق بە سەدان هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) و مووشەک كرانە ئامانج، کە لەلایەن ئێرانەوە راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ ئاراستەکرابوون و زۆریان بەشێوەیەکی بەرچاو لەلایەن میلیشیا (فەسائیل) هاوپەیمانەکانەوە، کە لەژێر ئاڵای "بەرخۆدانی ئیسلامی لە عێراق"دا کار دەکەن، ئەنجامدرابوون. ئەم ئۆپەراسیۆنانە زیانیان بە ژێرخانی سەربازی و دیپلۆماتی ئەمەریكا گەیاند و جەختیان لەسەر پەرەسەندنی توانای فەسائیلەكان بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی تێكدەر لەناو عێراق دا کردەوە.
هەروەها هەرێمی کوردستانی عێراق، کە بە هاوپەیمان و ژینگەیەکی رەخساو بۆ هێزی سەربازی ئەمریکا دەبینرێ، بە چڕی کرایە ئامانج و نزیکەی 700 هێرشی ئاسمانی كرایە سەر. زیاتر لە نیوەی ئەو هێرشانە لەلایەن هاوپەیمانەکانی ئێرانەوە کران، کە لە ناو هێزەکانی حەشدی شەعبیەوە، سەرچاوەیان گرتووە. ئەوانەی دیكە لە خاکی ئێرانەوە بەرەو هەرێمی کوردستان هاوێژراون. ئەم هێرشانە زیانێکی بەرچاویان بە ژێرخانی وزە و دامەزراوەکانی پێشمەرگە و ناوچە مەدەنییەکان گەیاند. لانیکەم بووە هۆی گیان لەدەستدانی 24 هاووڵاتی مەدەنی و پێشمەرگە و ئەندامانی گرووپە کوردییەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران .
وەک كیانێكی بێ دەوڵەت و خاوەن داهاتێكی سنووردار، هەرێمی كوردستان توانای ئەوەی نییە بەشێوەیەکی سەربەخۆ ئاسمانی خۆی بپارێزێت یان سیستەمی بەرگری ئاسمانی پێشکەوتوو دابنێت. ئەوەی هەیە، سیستەمی بەرگریی ئەمەریكییەكانە، كە بە زۆری و بە تەنیا لە شاری هەولێردا قەتیس كراوە، ئەویش بۆ پاراستنی دامەزراوە سەربازی و دیپلۆماسییەکانیانە بە پلەی یەكەم. لە دەرەوەی ئەم ناوچە سنووردارەدا، ژێرخانی گرنگ لە سەرانسەری هەرێمی کوردستان دا بە كراوەیی بەرەوڕووی هێرشە دووبارەبووەکاندا دەمێنێتەوە. بۆ ئێران و فەسائیلە هاوپەیمانەكانی، لەنێو دیمەنە ئەمنییە لێكترازاوەكەی عێراق دا ،هەرێمی كوردستان وەك ئامانجێکی ئاسان و لەڕووی رەمزییەوە گرنگ دەبینرێت. هێرشەكانیشیان خزمەتی چەندین ئامانج دەکەن، لەوانە: رێگریکردن لە ئۆپەراسیۆنی هێزەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە نزیک سنوورەکانی ئێران، ئاماژەدان بە ئیرادەی ستراتیژی رژێمەكەیان، گوشارخستنە سەر بەغدا و هەولێر بۆ سنووردارکردنی چالاكییەكانی ئەمریکا و، بەهێزکردنی رۆڵی فەسائیل بەبێ ئەوەی چالاكییەكانیان ببنە هۆكارێك بۆ پەرەسەندنی شەڕ بەرەو جەنگێكی گشتگیر.
هاوکات حکومەتی عێراق و ئەکتەرە سەرەکییە شیعەکان لە چوارچێوەی هاوئاهەنگیدا نە بەشێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئەم هێرشانەیان سەرکۆنە کردووە و نە رێوشوێنی ماناداریان بۆ رێگریکردن لەو هێرشانە گرتووەتەبەر. ئەم بێ هەڵوێستییە بەردەوامە دەبێتە هۆكارێك لە جۆشدان بە گرژییە ناوخۆییەکان و دوورنییە لە ماوەیەکی نزیکدا کاردانەوەی سیاسی و ئەمنی زیاتری لێبکەوێتەوە. توانا سنووردارەكەی بەغداش بۆ کۆنترۆڵکردنی گرووپە چەکدارەکانی هاوپەیمانی ئێران، رەنگدانەوەی واقیعێکی بنیادیی قووڵترە. ئەم ئەکتەرە نادەوڵەتیانە لەنێو خودی دەوڵەت دا چەسپاون، بەتایبەتی لەژێر چەتری حەشدی شەعبی دا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا پێکهاتەی كۆنتڕۆڵ و فەرماندەیی سەربەخۆیان پاراستووە و سەرسپێرییان (وەلائیان) بۆ مەرجەعیەتی دەرەکییە. کاریگەری ئەوان لە سەرانسەری سیستەمی سیاسی و حوكمڕانی عێراق دا قووڵ چەقیوە، لەوانەش دەسەڵاتی یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەری. ئەمەش بارێكی بەرهەمهێناوە كە سەروەری عێراق تێیدا بووەتە ئاوێتەی دەوڵەت و نادەوڵەت، واتە دەسەڵات لەتبووە. پڕۆسەی حوکمڕانی لە رێگەی دانوستاندنەوە لە قاڵب دەدرێت، نەک بەتەواوی لە ژێری کۆنترۆڵی حكومەتی شەرعی و ناوەندیدا بێت.
ئەم داینامیکییانە کاریگەری قووڵیان لەسەر پەیوەندییەکانی دەوڵەت - میلیشیا و پەیوەندییەکانی بەغدا- هەولێر و هاوبەشییە نێودەوڵەتییەکانی عێراق هەیە. هەژموونی گرووپە چەکدارەکان کە لە دەرەوەی کۆنترۆڵی دەوڵەت کار دەکەن، متمانە بە دەسەڵاتی بەغدا بنكۆڵ دەكەن و توانای حكومەتەكە بۆ بەجێگەیاندنی ئەركە دەستوورییەکان یان جێبەجێکردنی رێککەوتنەکان لاوازتر دەكەن. دەرئەنجامی ئەوانە بریتییە لە سووڕێکی دووبارەبوونەوە لە قەیرانی سیاسی و ئەمنی و ئابووری.
بابەتی پەیوەندیدار
بیروڕا28/04/2026
وانەیەک لە بەغداوە بۆ هەرێمی کوردستان
بیروڕا28/04/2026
مەترسی قەیرانی کار لە عێراق و هەرێمی کوردستان زۆربووە
کاریگەری ئەو دۆخە لەسەر هەرێمی کوردستان زۆر سەخت بووە. هێرشە بەردەوامەکان ژیانی مەدەنیان تێکداوە و متمانەی گشتیان بە دەسەڵات و حكومەتەكان لاواز كردووە. لەڕووی ئابوورییەوە، هێرشکردنە سەر ژێرخانی وزە بەرهەمهێنانی سنووردار کردووە و هەناردەکردنی دواخستووە و وەبەرهێنانیشی راگرتووە. گوشارە داراییەکان قوڕستر بوونە و پڕۆسەی حوکمڕانی و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری ئاڵۆزتر بوونە. ئەم ئاڵنگاریانە بەهۆی لێكترازانی سیاسی و ئەمنی ناوخۆی هەرێمیشەوە ئاڵۆزتر و گرانتریش بوونە و دەبن.
لەسەر ئاستی عێراق دا دەرئەنجامەکانی دۆخەكە مەترسیدارترن. بەردەوامبوونی ئۆپەراسیۆنی گرووپە چەکدارەکان لە دەرەوەی کۆنترۆڵی تەواوی دەوڵەت، شەرعیەتی دامەزراوەیی دەشێوێنێت و سیستەمە ئەمنییە لێكترازاوەكە زیاتریش دەچەسپێنێ، ئەمەش ئەگەری ئەوە زیاد دەکات کە عێراق ببێتە گۆڕەپانێکی بەردەوام بۆ رووبەڕووبوونەوەی بە وەکالەت. هێرشە بەردەوامەکان پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق سەبارەت بە هاوکارییە ئەمنییەکان گرژ دەکەن كە مەترسی بەرتەسککردنەوەی هاوئاهەنگیان لێدەكرێ، كە رەنگە ببنە هۆی زیادكردنی نیگەرانی ئەمنی هەنووكەیی لەجیاتی هاوەبەشێتی بەرفراوان.
لەوەش جدیتر مەترسی رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆی نێوان ئەمریکا و میلیشیاکانی عێراق لە زیادبووندایە. لە کاتێکدا تائێستا كاردانەوەكانی ئەمریکا بەشێوەیەکی سنووردار و پێوانەكراو ماونەتەوە، بەڵام ئەگەری پەرەسەندن بۆ هەڵمەتێکی فراوانتر هێشتا ماوە، بەبێ گوێدانە رێڕۆی دانوستاندنەکانی ئەمریکا و ئێران. لەوانە بە ئامانجگرتنی سەرکردایەتی میلیشیاکان، ژێرخانی هێزەكانیان و سەرچاوەی درۆنەكان. لەكاتێكدا كە هێلی جیاكەرەوە لەنێوان دامەزراوە سەربازییەکانی دەوڵەت و هێزە نادەوڵەتییەكان كاڵبووەتەوە، لەوانەیە ژێرخانی ئاسایشی دەوڵەتیش لەلایەن ئەمەریكییەكانەوە بکرێتە ئامانج، جگە لەوەش، دوورنییە واشنتن پەنا بۆ گوشاری دارایی و ئابووری تووند ببات بۆ سەر عێراق.
هەروەها پێدەچێت واشنتن حکومەتی داهاتووی عێراق وەک درێژەپێدەری ئەو نەزمە سیاسییەی ئێستا ببینێت، بەو مانایەی كە سەرۆکوەزیرانی داهاتوو زادەی هەمان (چوارچێوەی هاوئاهەنگی) شیعی دەبێت کە کوتلە لایەنگرەکانی ئێران و پەیوەندیدار بە حەشدەوە زاڵ دەبێت. لە ئەنجامدا، لەوانەیە حکومەتی نوێش بە هەمان شێوە خۆی بە زەفتكراو ببینێتەوە، نەتوانێت رێگری لە هێرشی دەرەکی بکات، لەكاتێكدا چاوەڕوان دەکرێت كە خەرجی و لێكەوتە سیاسی و داراییەکانیان لەخۆبگرێ. ئەم داینامیکە جەخت لەسەر ناسکی و لەرزۆكییە بەردەوامەكەی سیستەمی حوکمڕانی دەکاتەوە و باری دارایی دەوڵەتەكە قورستر دەكات، ئەویش لە رێگەی نۆژەنكردنەوە و داواکاری قەرەبووکردنەوە.
لەڕووی هەرێمییەوە، کاریگەرییەکانی ئەو دۆخە بە هەمان شێوە لێكەوتەی خراپیان بۆ عێراق هەیە. هێرشی درۆنەکان کە لەلایەن گرووپە هاوپەیمانەکانی ناو حەشدەوە دژی دەوڵەتانی دراوسێ، بەتایبەتی وڵاتانی کەنداو و ئوردن و سووریا ئەنجامدراون، وایانكردووە كە لێكترازانە ناوخۆییەكانی عێراق كاریگەریان بگاتە دەرەوەی سنوورەکانی وڵاتەكە، ئەمەش تێڕوانینی جیهانی عەرەبیان بۆ عێراق لە قاڵب داوە. تاوەکو ئەوکاتەی فەسائیلە چەکدارەکان تواناکانیان پارێزراوبن بۆ بەکارهێنانی خاکی عێراق بۆ زۆرەملێ، تۆڵەکردنەوە، یان گەیاندنی پەیام، بەغدا كێشەی دەبێ كە خۆی وەک هاوبەشێکی سەروەر و متمانەپێکراو پیشانبدات. شکستهێنانی حكومەت لە چارەسەرکردنی ئەم ئالنگاریانەدا مەترسیدارە، چونكە گرژییەکان لەگەڵ دراوسێ نزیكەکان قووڵ دەكاتەوە، ئەوەش دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی پشتیوانی سیاسی و تێکچوونی متمانە و پاساوێك بۆ دوورەپەرێزی عەرەبەکان. بۆیە گەڕاندنەوەی متمانە تەنیا بە سەقامگیركردنی ناوخۆی عێراق نایەتە دی؛ بەڵكو پێویستی بە پابەندبوونێکی باوەڕپێکراو دەبێت بۆ رێگریکردن لە بەکارهێنانی خاکی عێراق بۆ تێكدانی ئارامی ئەو ناوچەیە.
بە تێڕوانین لە ئایندەی نزیكدا، عێراق رووبەڕووی كۆمەڵێك مەترسی دەبێتەوە: پەرەسەندنی ململانێ، داهێزرانی دامەزراوەیی و چەقبەستنی ئابووری. پێشکەوتن و پێویستی بە هێوركردنەوەی گرژییەكان و چاکسازیی دامەزراوەیی هەیە، بەتایبەتی لە یەكلاكردنەوەی هێلەكانی فەرماندەیی و کۆنترۆڵکردنی هێزی چەكدار، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی پێگەی چەسپاوی ئەکتەرە نادەوڵەتییەکان، کە پەیوەندی دەرەكی سەربەخۆیان لەگەڵ ئێران هەیە، چاکسازیی مانادار و ئاڵۆز و درێژخایەن دەبێت، ئەگەر هەر ببێت.
حکومەتی فیدراڵی عێراق دەبێت رێبازێکی جووت رێڕۆیی پەیڕەو بکات، وردە وردە کۆنترۆڵی ئەکتەرە چەکدارە نادەوڵەتییەكان بكات، ئەویش لە رێگەی رێککەوتنە سیاسییەکانەوە، لە هەمان کاتدا مۆنۆپۆڵی هێز لەناو دامەزراوە شەرعییەكانی دەوڵەت مسۆگەر بكات. هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان، هەرچەندە تادێت بێزار دەبن، بەڵام توانا و هاوكاری و کاریگەرییان هەر دەمێنێت، لە رێگەی بەشداریکردنی مەرجدار و پشتیوانی ئامانجدارەوە. بەهۆی نەبوونی چاکسازیەکی مانادار، داینامیکی سیاسی و ئەمنی عێراق مەترسی ئەوەی لێدەكرێت کە بەرەو رووبەڕووبوونەوە و پێكدادانی بەرفراوان بڕوات و دۆخەكە ناسەقامگیری سیستماتیکی وەربگرێت.