گەمەى ئەمریکا بە تەنگەی هورمزەوە

لە دەستپێکى هەڵگیرساندنى جەنگی ئەمریکا-ئیسرائیل لەگەڵ ئێران، تێگەیشتنێکى هەڵە لاى سەرکردەکانى ئێران و زۆرێک لە چاودێرانى سیاسى و ناوەندەکانى لێکۆڵێنەوەى جیهانى و هەرێمایەتى دروست بوو، بەوەى تەنگەی هورمز بە ئەندازەى چەکى ئەتۆم، چەکێکى بەهێزە بەدەستى ئێرانەوە، بەڵام هەڵە تێگەیشتبوون، چونکە هورمز چەکى دەستى ئەمریکایە نەک ئێران. 

کارێکى سەخت بوو ئەمریکا بەبێ هۆکارێکى لۆژیکى، بتوانێت تەنگەی هورمز دابخات. چەند شەڕیش درێژەى بکێشایا نەدەبووە پاساو بۆ ئەوەى ئەمریکا بتوانێت تەنگەی هورمز وەک چەکێکى هەمەلایەنە بەکاربهێنێت، بەڵام کاتێک ئێران تەنگەکەی راستەوخۆ خستە ناو هاوکێشەى جەنگەکەوە، خزمەتێکى زۆرى بە ئامانجەکانى ئەمریکا کرد. ئەمریکا ئەوەى دەویست کە ئێران کردى.  

هەر ئەوکات لە وتارێکدا ئاماژەم بەوەکرد هونەرێکى گرنگە بتوانیت وا لە دووژمنەکەت بکەیت رەفتار و کاردانەوەکانى لە بەرژەوەندىی تۆدا بن. ئەمریکا و ئیسرائیل ئەو هونەرەیان بەرامبەر بە ئێران بەکارهێنا، وایان لە ئێران کرد رەفتارەکانى بەدڵى دووژمنەکانى بێت. ئەگەر ئێران راستەوخۆ هەڕەشەى داخستنى تەنگەی هورمزى نەکردایە و لێبگەڕایا وەک رێڕەوێکى ئاوى نێودەوڵەتى هاتن و چوونى کەشتىی بازرگانى بەردەوام بووایە، رەنگە لێکەوتەکانى شەڕەکە و هاوکێشە نێودەوڵەتیەکان وەک ئێستا نەبوایان، کە ئێران زەرەرمەندى یەکەمە تیایدا. 

کورد دەڵێت بە تیرێک چەند نیشانێکى شکاند، ئەمریکا لە جەنگى لەگەڵ ئێران، بەتایبەتى بەهۆى داخستنى تەنگەی هورمزەوە زیاتر لە چەند نیشانێکى پێکاوە. ئەمریکا پێش نەیارەکانى، ماوەیەک بوو بەدواى رێگایەکدا دەگەڕا سزاى دۆستە ئەورووپییەکانى بدات. لەدواى جەنگى رووسیا و ئۆکراینا، بەتایبەتى دواى هاتنەوەى ترەمپ بۆ دەسەڵات، بەهۆى ئەو سزا ئابوورییانەى خستنیە سەر هەناردەى نەوت و غازى رووسیا، قەیرانێکى گەورەى ئابوورى بەسەر وڵاتانى ئەورووپادا هێناوە. هەر بەوەشەوە نەوەستا، بەهۆى سەپاندنى سیاسەتى باجە گومرگیەکانى، ئەورووپاى تووشى کێشەیەکى دیکەش کردەوە. 

لە دەستپێکى جەنگەکەشدا داواى لە هاوپەیمانە ئەورووپییەکانى کرد شانبەشانى ئەمریکا و ئیسرائیل بەشداریى جەنگەکە بکەن. بە هۆکارى جیاجیا هەموویان داواکەى ئەمریکایان رەتکردەوە. ئەویش بە لەخشتەبردنى ئێران بە داخستنى تەنگەی هورمز، دەستى خستە بیناقاقاى ئەورووپا، ئەگەر بۆ ماوەیەکى درێژتر داخستنى هورمز بەردەوام بێت، ئابووریی ئەورووپا دادەڕوخێت. ئەمریکا ئەمەى دەویست. 

باشە ئەگەر ئەمریکا بەرامبەر بە هاوپەیمانەکانى بەو جۆرە سیاسەتى کردبێت، دەبێت بۆ نەیار و رکابەرێکى وەک چین، چى داوێکى چنیبێت؟ چین رۆژانە پێویستى بەوە بوو لە بازاڕەکاندا 10 ملیۆن بەرمیل نەوت بکڕێت. بەشێکى ئەم نەوتەى بە نرخى هەرزان و زۆر خوارتر لە نرخى بازاڕە جیهانییەکان لە ئێران دەکڕی. هەروەها نزیکەى شەش ملیۆن بەرمیل نەوتى لە وڵاتانى کەنداو دەکڕی. ئێستا بەهۆى داخستنى تەنگەی هورمزەوە، دەستى بە نەوتى ئێران و کەنداو ناگات. ناچارە لە یەدەگە کۆگەکراوەکەى بەکاربەرێت و لە بازاڕیش بە نرخى زۆر زیاتر پێویستییەکانى پڕکاتەوە. بەمەش زیانێکى زۆر گەورە بە ئابوورى چین گەیشتووە. بەردەوامیدان بەداخستنى هورمز، بەواتاى بەردەوامیدان بە زیانگەیاندن بە چین. ئەمریکا ئەمەى دەوێت. 

بەهۆى ئەو گەمارۆ ئاوییانەش کە ئەمریکا خستویەتییە سەر ئێران، چى بە رێگریکردن لە هەناردە و هاوردەکردنى پێداویستییە سەرەکییەکانى وڵاتەکەى، ئێران رووبەڕووى قەیرانێکى گەورە دەکاتەوە. تا زیاتریش ئەو گەمارۆیانە بەردەوام بن، زیاتر ئێران بەچۆکدا دەهێنن.