رووداو دیجیتاڵ
رۆژی 11ی شوباتی 2026، ئۆتۆمبێلێکی رەشی مۆدێل بەرز گەیشتە کۆشکی سپی کە بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیلی هەڵگرتبوو. ئەم سەردانە کە دوور لە چاوی رۆژنامەڤانان ئەنجامدرا، سەرەتایەک بوو بۆ یەکێک لە گەورەترین جەنگەکانی سەدەی نوێ.
بە گوێرەی راپۆرتێکی نیویۆرک تایمزی ئەمریکی، لە ناو ژووری ئۆپەراسیۆنەکاندا، نەتەنیاهوو پڕۆژەیەکی پێشکەش بە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا کرد بۆ گۆڕینی حکومەتی ئێران. بەرپرسانی کۆشکی سپی بۆچوونی جیاوازیان سەبارەت بە پلانەکە و ئەگەری دەستپێکردنی جەنگ هەبوو.
جەی دی ڤانس؛ دەنگی ناڕەزایەتی و هۆشداری
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، گەورەترین نەیاری دەستپێکردنی جەنگێکی گشتگیر بوو لە ناو بازنەی دەسەڵاتی ترەمپدا.
ڤانس کە ژیانی سیاسیی خۆی لەسەر دژایەتیی "سەرکێشییە سەربازییەکان" بونیاد ناوە، جەنگی ئێرانی وەک "بارگرانییەکی گەورە بۆ سەر سەرچاوەکان" و "خەرجییەکی خەیاڵی" وەسف کرد. ئەو لە ناو کۆبوونەوەکاندا بە راشکاوی بە ترەمپی دەگوت کە ئەم جەنگە دەبێتە هۆی پاشاگەردانی لە ناوچەکەدا و ژمارەیەکی بێشومار قوربانیی لێ دەکەوێتەوە.
یەکێک لە گەورەترین نیگەرانییەکانی ڤانس ئەوە بوو کە ئەم جەنگە بە مانای خیانەت دەبێت لەو دەنگدەرانەی کە بەو ئومێدە دەنگیان بە ترەمپ داوە کە ئەمریکا ناخاتە ناو جەنگی نوێوە.
ڤانس هۆشداری دابوو کە ئێران لە تەنگەی هورمز باڵادەستە و داخستنی ئەو رێڕەوە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین لە ناوخۆی ئەمریکا، کە ئەمەش گورزێکی کوشندەیە بۆ پێگەی سیاسیی ترەمپ پێش هەڵبژاردنەکانی نیوەی خول کە بڕیارە تشرینی دووەمی ئەم ساڵ بەڕێوەبچێت.
هەرچەندە ڤانس لایەنگری لێدانی سزای سنووردار بوو وەک تۆڵەیەک، بەڵام دژی گۆڕینی حکومەت بوو لە رێگەی بۆردومانەوە. ئەو پێیوابوو کە هیچ گەرەنتییەک نییە دوای جەنگ ئێرانێکی ئاشتیخواز دروست ببێت. لە کۆتاییدا، هەرچەندە بە ترەمپی گوت "ئەمە بیرۆکەیەکی خراپە"، بەڵام وەک هاوپەیمانێکی دڵسۆز گوتی، "ئەگەر بڕیاری جەنگ بدەیت پشتگیریت دەکەم"، بەڵام تا کۆتا سات هەوڵیدا رێگری لەم کارەساتە بکات.
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوە: هاوسەنگی لە نێوان گوشار و پێکانی ئامانجەکان
مارکۆ روبیۆ، کە هاوکات وەک راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانیش کاری دەکرد، هەڵوێستێکی دووفاقەی هەبوو. روبیۆ بە توندی دژی ئەو سیناریۆیانە بوو کە نەتەنیاهوو بۆ "گۆڕینی رژێم" پێشکەشی کردن و بە راشکاوی دەیگوت، ئەم پلانانە "پڕوپووچن".
ئەو پێیوابوو کە بەئامانجگرتنی جەماوەر بۆ راپەڕین لە ناو ئێراندا کارێکی نادروستە و ئەمریکا نابێت خۆی بخاتە ناو ئەو یارییەوە. لە لایەکی دیکەوە، روبیۆ لەگەڵ ئەوەدا بوو کە ئەگەر ئامانجی جەنگەکە تەنیا تێکشکاندنی توانای مووشەکی و ئەتۆمیی ئێران بێت، ئەوا ئەمریکا دەتوانێت ئەو ئامانجە بپێکێت.
روبیۆ پێی باشتر بوو هەڵمەتی "زۆرترین گوشار" بەردەوام بێت نەک جەنگی راستەوخۆ، بەڵام کاتێک بینی سەرۆکی وڵاتەکەی بەرەو جەنگ هەنگاو دەنێت، ئەویش گۆڕا بۆ یەکێک لە بەرگریکارە سەرسەختەکانی پاساوە یاساییەکانی جەنگ.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا باوەڕی وابوو کە ئێران هەرگیز بە دانوستاندن دەستبەرداری چەکی ئەتۆمی نابێت، هەر بۆیە تێکشکاندنی سەکۆکانی هاوێشتنی مووشەکی بە پێویست دەزانی. ئەو رۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە داڕشتنی ئەو پەیامەی کە دەبێت ئەمریکا تەنیا لەو ئامانجانە بدات کە خزمەت بە بەرژەوەندی نیشتمانییەکەی دەکەن نەک بنیاتنانی نەتەوە لە وڵاتێکی دیکەدا.
دوای دەستپێکردنی جەنگیش، روبیۆ بووە دەنگی سەرەکیی ئیدارەکە لە گەیاندنی پاساوەکان بە جیهان، هەرچەندە لە ناو ژووری ئۆپەراسیۆنەکاندا یەکێک بوو لەوانەی کە گومانی لە سەرکەوتنی پڕۆسەی "گۆڕینی رژێم" هەبوو.
پیت هیگسەس، وەزیری جەنگ؛ لایەنگری سەرسەختی جەنگ
پیت هیگسەس، گەورەترین پاڵپشتیکاری دەستپێکردنی جەنگ بوو لە ناو کابینەکەی ترەمپدا. ئەو پێیوابوو کە ئێران دەیان ساڵە زیان بە ئەمریکا دەگەیەنێت و کاتی ئەوە هاتووە یەکجاری چارەسەر بکرێن.
هیگسەس لە کۆبوونەوەکاندا تەنیا باسی لە توانای تەکنیکی و سەربازیی ئەمریکا دەکرد و پێیوابوو کە باڵادەستیی ئاسمانیی سوپای ئەمریکا دەتوانێت لە ماوەیەکی زۆر کورتدا سوپای ئێران ئیفلیج بکات. ئەو دەیگوت: "دەبێت هەر رۆژێک بێت مامەڵە لەگەڵ ئێرانییەکان بکەین، بۆیە باشترە هەر ئێستا کارەکە تەواو بکەین."
وەزیری جەنگ زۆر دڵنیا بوو لەوەی کە سوپای ئەمریکا دەتوانێت لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا هەموو ژێرخانە سەربازییەکانی تاران لەناو ببات. ئەو نەخشەی هێرشە چڕەکانی ئامادە کردبوو و پێیوابوو کە "رژێمی تاران" هیچ توانایەکی بەرگری لە بەرامبەر فڕۆکە پێشکەوتووەکانی ئەمریکا نییە.
هیگسەس بە تەواوی پشتگیری لە داواکارییەکانی نەتەنیاهوو دەکرد بۆ لێدانی سەرکردایەتیی باڵای ئێران و پێیوابوو کە ئەمە تاکە رێگەیە بۆ دڵنیابوون لەوەی ئێران نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
بابەتی پەیوەندیدار
ئەو لە هەموو کۆبوونەوەکاندا جەختی لەوە دەکردەوە کە "بەزەیی" لە جەنگدا بوونی نییە و دەبێت سوپای ئێران بە جۆرێک تێکبشکێنرێت کە چیتر نەتوانێت هەڕەشە لە هیچ هاوپەیمانێکی ئەمریکا بکات. بۆ هیگسەس، ئەم جەنگە تاقیکردنەوەی هێزی راستەقینەی ئەمریکا بوو دوای ساڵانێک لە سستی.
بەڕێوەبەری CIA؛ هۆشداریی داوە لە 'خەیاڵپڵاویی گۆڕینی رژێم'
جۆن راتکلیف، وەک بەڕێوەبەری دەزگای هەواڵگریی ناوەندی، رۆڵێکی هەستیاری هەبوو لە هەڵسەنگاندنی ئەو زانیارییانەی ئیسرائیل پێشکەشی کردبوون.
کاتێک نەتەنیاهوو باسی لەوە کرد کە بە بۆردومانکردنی ئێران خەڵک دەڕژێنە سەر شەقام و حکومەت دەڕووخێت، راتکلیف بە یەک وشە وەڵامی دایەوە: "ئەمە گاڵتەجاڕییە".
ئەو بە ترەمپی راگەیاند کە نابێت وا وێنا بکرێت کە "گۆڕینی رژێم" ئامانجێکی بەدەستهاتوو بێت. راتکلیف و شارەزایانی هەواڵگری پێیانوابوو کە هەرچەندە دەتوانرێت عەلی خامنەیی بکوژرێت و سوپای ئێران لاواز بکرێت، بەڵام پێشبینیکردنی رەفتاری خەڵک و گۆڕینی سیستمی سیاسی کارێکی زۆر ئاڵۆزترە.
راتکلیف زانیاریی وردی دایە سەرۆکی وڵاتەکەی کە ئێرانییەکان چۆن مووشەک و درۆنەکانیان لە قووڵایی چیاکاندا شاردووەتەوە. ئەو هۆشدارییدا کە ئەگەر ئەمریکا تەنیا پشت بە بۆردومانی ئاسمانی ببەستێت، ناتوانێت سووتەمەنییە ئەتۆمییە پیتێنراوەکان کۆنتڕۆڵ بکات، چونکە ئەوانە لە ناو تونێلە زۆر قووڵەکاندان کە بۆمبی ئاسایی نایانگاتێ.
راتکلیف جەختی کردەوە کە ئەگەر ئامانجی سەرۆکی وڵاتەکەی تەنیا کوشتنی سەرکردە باڵاکان بێت، ئەوا دەزگای هەواڵگری دەتوانێت ئەو کارە بکات، بەڵام هۆشداریدا کە جێگرەوەکانیان رەنگە زۆر توندتر بن. ئەو هەمیشە داوای دەکرد کە سەرۆکی ئەمریکا لە نێوان "سەرکەوتنی سەربازی" و "خەیاڵی سیاسی" جیاکاری بکات تاوەکو ئەمریکا نەکەوێتە ناو تەڵەیەکەوە کە نەتوانێت لێی دەربچێت.
دان کەین، سوپاسالار؛ مامەڵەکردن لەگەڵ مەیدانی جەنگ
ژەنراڵ دان کەین، کە ترەمپ بە "کەینە وێرانکەرەکە" ناوی دەبرد، یەکێک بوو لە وشیارترین کەسایەتییەکان لە ناو ژووری ئۆپەراسیۆنەکاندا. ئەرکی ئەو تەنیا ئەوە نەبوو بڵێت "بەڵێ"، بەڵکو دەبوو مەترسییەکان بخاتە روو.
کەین هۆشداریی دایە ترەمپ کە جەنگێکی گەورە دژی ئێران کۆگای چەک و تەقەمەنییەکانی ئەمریکا بە تەواوی خاڵی دەکاتەوە، بەتایبەت دوای ئەوەی ئەمریکا بۆ چەندین ساڵ بڕێکی زۆر چەکی دابووە ئۆکراینا و ئیسرائیل. ئەو گوتی، هیچ رێگەیەکی خێرا نییە بۆ پڕکردنەوەی ئەو کۆگایانە ئەگەر جەنگەکە درێژە بکێشێت.
کەین هەروەها تیشکی خستە سەر مەترسییەکانی تەنگەی هورمز و دەیگوت، تەنانەت یەک بەلەمی خێرای ئێرانی یان یەک مینی دەریایی دەتوانێت تەواوی هاتوچۆی نەوت رابگرێت و ئابووری جیهان پەک بخات.
ئەو بە پێچەوانەی هیگسەس، پێیوابوو کە جەنگی ئێران کارێکی سادە نابێت و تێچوویەکی زۆری دەبێت. کەین هەمیشە پرسیاری "دوای ئەوە چی؟" دەورووژاند، بەڵام ترەمپ زۆرجار تەنیا ئەو بەشانەی قسەکانی دەبیست کە حەزی لێیان بوو.
ژەنراڵ کەین جەختی دەکردەوە کە سوپای ئەمریکا دەتوانێت باڵادەستیی ئاسمانی بەدەست بهێنێت، بەڵام پاراستنی ئەو باڵادەستییە بۆ ماوەیەکی درێژ و کۆنتڕۆڵکردنی خاک، پێویستی بە هێزێکی زەبەلاح و بودجەیەکی بێسنوور هەیە کە رەنگە ئەمریکا لەو ساتەدا بۆی فەراهەم نەبێت.
سوزی وایڵز، سەرۆکی کارمەندانی کۆشکی سپی: نیگەرانیی سیاسی و ئابووری
سوزی وایڵز، کەسایەتییە هەرە نزیکەکەی ترەمپ، لە ناو کۆبوونەوە سەربازییەکاندا زیاتر بێدەنگیی هەڵدەبژارد، بەڵام نیگەرانییەکانی زۆر قووڵ بوون.
وایڵز خەمی ئەوەی بوو کە تێوەگلانی ئەمریکا لە جەنگێکی دیکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەموو دەستکەوتە سیاسییەکانی ترەمپ لە ناوخۆدا لەناو ببات. ئەو بە هاوکارەکانی دەگوت کە بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین تەنیا چەند مانگێک پێش هەڵبژاردنەکانی نیوەی خول، دەبێتە هۆی ئەوەی دیموکراتەکان دەسەڵاتی کۆنگرێس بگرنەوە دەست و ژیانی ترەمپ بە "فەرمانی بانگهێشتکردن بۆ لێکۆڵینەوە" تاڵ بکەن.
وایڵز پێیوابوو کە ئەرکی ئەو ئەوە نییە لەبەردەم ژەنراڵەکاندا قسە لەسەر کاروباری سەربازی بکات، بەڵکو دەبێت دڵنیابێتەوە کە سەرۆک هەموو لایەنەکان دەبیستێت. ئەو هانی ڤانس و روبیۆی دەدا کە راستییەکان بە سەرۆکی ئەمریکا بڵێن. بەڵام لە کۆتاییدا، کاتێک بینی سەرۆکی وڵاتەکەی سوورە لەسەر ئەوەی کە تەنیا هێزی سەربازی دەتوانێت هەڕەشەی ئەتۆمیی ئێران نەهێڵێت، ئەویش چووە ناو بەرەی پشتگیریکارانەوە.
وایڵز دەیزانی کە سەرکەوتنی ترەمپ لەم جەنگەدا دەبێتە گەورەترین میرات بۆی، بەڵام هەمیشە چاوی لەسەر نرخەکانی وزە و کاردانەوەی شەقامی ئەمریکی بوو. بۆ ئەو، ئەم جەنگە تەنیا پرسێکی سەربازی نەبوو، بەڵکو قومارێکی سیاسیی گەورە بوو لەسەر داهاتووی سەرۆکایەتیی ترەمپ.