رووداو دیجیتاڵ
بیهێنە پێش چاوت ئەگەر لە بری گڵۆپی سەر شەقامەکان، درەختەکان خۆیان رووناکی بدەنەوە! ئەمە ئەندێشەی زانستی نییە، بەڵکو زانایان لە تاقیگەکاندا خەریکی کارکردنن لەسەر دروستکردنی "رووەکی درەوشاوە" لەرێگەی ئەندازیاریی بۆماوەیی (Bioengineering) بۆ ئەوەی لە داهاتوودا بتوانن شارەکان رووناک بکەنەوە.
رووەکەکان چۆن دەدرەوشێنەوە؟
بیرۆکەی سەرەکی پشت بە پرۆسەیەک دەبەستێت کە پێی دەگوترێ "Bioluminescence" یان درەوشانەوەی زیندەیی، کە هەمان ئەو پرۆسەیەیە وا لە قالۆچەی گوڵەستێرە (Fireflies) یان هەندێک جۆری قارچک دەکات لە تاریکیدا رووناکی بدەنەوە.
زانایان لە پەیمانگەی تەکنەلۆجیای ماساشوستس لە ئەمریکا، توانیویانە لە رێگەی چاندنی خانەی تایبەت (کە ئەنزیمی رووناکیدەری تێدایە) لەنێو گەڵای رووەکدا وا بکەن رووەکەکە بۆ چەند کاژێرێک رووناکی بداتەوە. لە دوایین تاقیکردنەوەکانیاندا، توانیویانە گەڵای رووەکێک هێندە رووناک بکەنەوە کە بتوانیت کتێبی لەبەر بخوێنیتەوە.
لەلایەکی دیکەوە تیمێکی دیکەی زانایان لە رووسیا و بەریتانیا رێگەیەکی جیاوازیان بەکارهێناوە. ئەوان بۆماوەی قارچکێکی درەوشاوەیان خستووەتە نێو DNAی تووتنەوە. بەم شێوەیە رووەکەکە بە درێژایی ژیانی، بە شەو و بە رۆژ، رووناکییەکی سەوزباو دەداتەوە بێ ئەوەی پێویستی بە هیچ مادەیەکی کیمیایی دەرەکی بێت بۆ کارپێکردنی.
بۆچی ئەمە گرنگە؟
ئامانجی کۆتایی ئەم توێژینەوانە تەنیا دروستکردنی رووەکی جوان نییە، بەڵکو ئامانجێکی گەورەتری ژینگەیی هەیە:
1.
بابەتی پەیوەندیدار
کەمکردنەوەی بەکارهێنانی کارەبا: ئەگەر درەختەکان بتوانن شەقامەکان رووناک بکەنەوە، پێویستیمان بە بڕێکی زۆر کەمتر لە کارەبا دەبێت، کە ئەمەش تێچوو و پیسبوونی ژینگە کەم دەکاتەوە.
2. شاری سەوزتر: رووەکە درەوشاوەکان دەتوانن ببنە جێگرەوەیەکی سرووشتی بۆ گڵۆپەکانی سەر مێز یان رووناککەرەوەکانی نێوماڵ و باخچەکان.
ئاستەنگەکانی بەردەم پڕۆژەکە
هەرچەندە بیرۆکەکە زۆر سەرنجڕاکێشە، بەڵام زانایان هێشتا رووبەڕووی چەندین کێشە دەبنەوە:
• بڕی رووناکی: ئەو رووناکییەی ئێستا رووەکەکان دەیدەنەوە زۆر کەمە و بەس نییە بۆ رووناککردنەوەی تەواوی شەقامێک.
• کاریگەری لەسەر رووەکەکە: گۆڕینی بۆماوەی رووەکەکە رەنگە کاریگەریی خراپی لەسەر تەندروستی و گەشەی رووەکەکە هەبێت.
• سەلامەتیی ژینگە: زانایان دەبێت دڵنیابن لەوەی بڵاوکردنەوەی ئەم رووەکە دەستکاریکراوانە لە سرووشتدا هیچ مەترسییەک بۆ سەر ژینگە و رووەکەکانی دیکە سرووشتی دروست ناکات.
لەگەڵ ئەوەشدا، پێشکەوتنەکان لەم بوارەدا خێران و زانایان گەشبینن کە رەنگە لە داهاتوویەکی نزیکدا، لەبری ئەوەی گڵۆپ هەڵبکەین، تەنیا چاوەڕێ بکەین درەختەکانی ماڵەکەمان یان شەقامەکەمان لە تاریکیدا بدرەوشێنەوە.