رووداو دیجیتاڵ
لە کاتێکدا جیهان چاوی لەسەر فڕۆکە گرانبەهاکان بوو، نەوەیەکی نوێی کۆمپانیاکانی بەرگری بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هەرزان و ژیریی دەستکرد، سیستەمی بەرگریی ئێرانیان ئیفلیج کرد. ئەمە تەنیا جەنگ نەبوو، بەڵکو کۆتاییهاتنی سەردەمی زەبەلاحە نەریتییەکانی چەک بوو.
ئۆپەراسیۆنی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران بە ناوی "تووڕەیی داستانئاسا"، بە فەرمانی دۆناڵد ترەمپ راگیرا. لەکاتێکدا کۆمپانیا دێرین و سەرەکییەکانی وەک لۆکهید مارتن و ئاڕ تی ئێکس بەردەوام بوون لە دابینکردنی پشتگیریی بنەڕەتی بۆ ئۆپەراسیۆنەکە، بەڵام سەرکەوتنی تاکتیکیی ئەرکەکە بەشێوەیەکی بەرچاو لەلایەن نەوەیەکی نوێی بەڵێندەرە چالاکەکانی بواری بەرگرییەوە تۆمارکرا، کە پشتیان بە تەکنەلۆژیای زیرەکیی دەستکرد دەبەست.
لەدوای دەستپێکردنی هێرشەکان لە 28ی شوباتی ئەمساڵ، وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا پرۆسە تەقلیدییەکانی کڕینی وەلاوەنا و رووی لە کەناڵەکانی دابینکردنی "پێداویستیی بەپەلە" کرد. ئەم گۆڕانکارییە دەرفەتێکی زێڕینی بۆ ئەو کۆمپانیایانە رەخساند کە پسپۆڕن لە دروستکردنی سیستەمی "هەرزانبەها"؛ ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ ئەو چەکانەی نرخەکانیان هێندە کەمە، کە لەدەستدانیان لە بەرەکانی جەنگدا زیانێکی دارایی بەرچاو دروست ناکات.
1. سپێکتروۆرکس؛ سەرهەڵدانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی 'LUCAS'
کۆمپانیای سپێکتروۆرکس (Specterworks) کە بنکەکەی لە ویلایەتی ئەریزۆنایە، لە ماوەیەکی کورتدا ناوبانگێکی گەورەی لە کەرتی بەرگریدا بەدەستهێنا. فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی 'لوکاس' (LUCAS) کە سیستمێکی هێرشبەریی کەم تێچووە، بووە ئەکتەری سەرەکیی ئەم جەنگە. ئەم فڕۆکەیە بۆ تێکشکاندنی سیستمی بەرگریی ئاسمانیی ئێران دیزاین کراوە؛ نرخی هەر یەکەیەکی نزیکەی 35 هەزار دۆلارە، کە بەراورد بە مووشەکێکی تۆماهۆکی 2 ملیۆن دۆلاری، تێچوویەکی زۆر کەمە.
بەپێی راپۆرتەکانی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (CENTCOM)، سەدان فڕۆکەی لەم جۆرە لە هێرشەکاندا بەکارهێنراون. کۆمپانیاکە دوای بەدەستهێنانی وەبەرهێنانێکی 75 ملیۆن دۆلاری، ژمارەی کارمەندەکانی بۆ سێ هێندە زیاد کردووە تاوەکو پێداویستییەکانی جەنگ پڕ بکاتەوە.
2. ئەندوریل ئیندەسـتریز؛ وەرچەرخانە 20 ملیار دۆلارییەکە
کۆمپانیای ئەندوریل (Anduril) لەم هەڵمەتەدا لە قۆناخی "گۆڕانکارییەوە" چووە قۆناخی "باڵادەستی". لە ناوەڕاستی مانگی ئاداردا، سوپای ئەمریکا گرێبەستێکی بە بەهای 20 ملیار دۆلار لەگەڵ کۆمپانیاکە واژۆ کرد بۆ یەکخستنی تەلارسازیی زیرەکیی دەستکردی 'لاتیس' (Lattice) لە سەرانسەری هێزەکانیدا.
بابەتی پەیوەندیدار
لە کەنداوی فارس، پلاتفۆرمەکانی ئەندوریل ئەرکی بەرپەرچدانەوەی بەلەمە بێفڕۆکەوانەکانی ئێرانییان گرتە ئەستۆ و لە چەند چرکەیەکدا داتاکانی رادار دەکەنە هێرشی ورد و کاریگەر.
3. پاڵانتیر تێکنۆلۆجیس؛ بزوێنەری هەواڵگری
شەڕی ساڵی 2026 بە پلەی یەکەم جەنگی "داتا"یە و کۆمپانیای پاڵانتیر (Palantir) چارەسەری ئەم کێشەیەی کردووە. پلاتفۆرمەکانی 'گۆتام' و 'فاوندری' رۆڵی "بەستەرە دیجیتاڵییەکان" بۆ پێنتاگۆن دەگێڕن؛ لە دیاریکردنی ئامانجەکانەوە تاوەکو بەڕێوەبردنی لۆجستیی گواستنەوەی تەقەمەنی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. پێشبینی دەکرێت داهاتی کۆمپانیاکە لە سێ مانگی یەکەمی ئەمساڵدا بە رێژەی %61 بەرزبێتەوە، کە هۆکارەکەی تێوەگلانیەتی لە هەڵمەتی دژی ئێران.
4. شیڵد ئەی ئای؛ فڕینی سەربەخۆ لە ئاسمانی جەنجاڵدا
لەکاتێکدا شەڕی ئەلیکترۆنیی ئێران سیستمی GPS و پەیوەندییەکانی دەکردە ئامانج، سیستمی کۆمپانیای شیڵد ئەی ئای (Shield AI) بووە پێداویستییەکی رزگارکەر. بەپێچەوانەی درۆنە کۆنەکان، سیستەمەکانی ئەم کۆمپانیایە بەبێ پێویستی بە پەیوەندیی فڕۆکەوان و لە ژینگەیەکی "قەدەخەکراو"دا بە شێوەی ئۆتۆنۆمی ئەرکەکانیان جێبەجێ دەکەن. کۆمپانیاکە گرێبەستێکی 130ملیۆن دۆلاری بۆ چاودێری و سیخوڕی لە ئاسمانی ئێران بەدەستهێناوە.
5. ئێلبیت سیستەمس؛ پێشەنگی جەنگی ئەلیکترۆنی
کۆمپانیای ئێلبیت (Elbit Systems) لەرێگەی لقەکانی لە ئەمریکا، داواکارییەکی بێوێنەی لەسەر کەرەستەکانی جەنگی ئەلیکترۆنی بۆ هاتووە. سیستەمەکانی ئەم کۆمپانیایە توانایەکی بەرزیان لە شێواندنی سیگناڵەکان و پاراستنی فڕۆکەکانی هاوپەیمانان نیشانداوە. لەدوای دەستپێکردنی ململانێکان، داواکاری لەسەر درۆنە تاکتیکییەکانی ئێلبیت بە رێژەی %40 بەرزبووەتەوە و پشکەکانی کۆمپانیاکە لە بازاڕدا ریکۆردی نوێیان تۆمار کردووە.
کۆتایی سەردەمی دایناسۆرە گرانبەهاکان
ململانێی ئێران راستییەکی نوێی سەپاند؛ داهاتووی جەنگ چیتر لە دەستی پلاتفۆرمە گرانبەها و "دایناسۆرە" ئاسنەکاندا نییە، کە تێچووی هەر دانەیەکیان دەکرێ بگاتە دەیان و سەدان ملیۆن دۆلار. سەرکەوتنی ئەم کۆمپانیا نوێیانە ئاماژەیەکی روونە بۆ ئەوەی کە سوپای داهاتوو، سوپایەکی "هەرزان، زیرەک و کوشندە" دەبێت. لەکاتێکدا پێنتاگۆن بەرەو داڕشتنی بودجەی ساڵی 2027 هەنگاو دەنێت، تێچووی شەڕ گۆڕانکاریی رادیکاڵی بەسەردا دێت؛ ئێستا نەبەردییەکان لەبری فڕۆکەوانە مرۆییەکان، لەلایەن کۆمەڵە درۆنێکی 35 هەزار دۆلارییەوە یەکلایی دەکرێنەوە، کە نە ماندوو دەبن و نە بە شێواندنی ئەلیکترۆنی پەک دەخرێن. ئەمە تەنیا گۆڕینی چەک نییە، بەڵکو گۆڕینی تەواوی فەلسەفەی جەنگە لە سەدەی بیست و یەکەمدا.