داخرانی تەنگەی هورمز و گەمارۆکەی ئەمریکا؛ کاریگەرییەکانی لەسەر چارەنووسی جەنگ

میدیای فەرمیی ئێران دەڵێت، تەنیا لە 3 رۆژی رابردوودا 52 کەشتیی ئێرانی توانیویانە گەماڕۆکە بشکێنن، کە 31یان کەشتیی نەوتهەڵگر بوون.

ئاژانسی نیمچەفەرمیی فارس نیوز، ئەمڕۆ چوارشەممە لە راپۆرتێکدا بڵاویکردەوە، بەپێی داتاکانی چاودێریی مانگە دەستکردەکان، لە ماوەی 72 کاژێری رابردوودا 52 کەشتی هێڵی گەماڕۆکانی ئەمریکایان بڕیوە، کە 31یان کەشتیی نەوتهەڵگر و 21یان کەشتیی بارهەڵگرن.

بەپێی راپۆرتەکە، هەر لەو ماوەیەدا 30 کەشتیی دیکەی ئێرانی لە تەنگەی هورمزەوە تێپەڕیون، کە 6یان نەوتهەڵگر و 5یان بارهەڵگرن.

لە لایەکی دیکەوە، ئاژانسی تەسنیم-یش ئامارێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیدا هاتووە، لە نێوان 4ی ئاداری 2026 تاوەکو 20ی نیسانی 2026 بە گشتی 187 کەشتی لە تەنگەی هورمزەوە هاتووچۆیان کردووە، کە بەپێی ئاژانسەکە دەرخەری ئەوەیە، بازرگانی لەو رێڕەوە ئاوییە لە دەستی چەند وڵاتێکی دیاریکراودا چڕبووەتەوە، تەسنیم ئاماژە بەوەش دەکات، کە 20٪ی ئەو کەشتییانە سەر بە چین و هۆنگ کۆنگ بوون و بە پلەی یەکەم دێن. بە دوای ئەوانیشدا، کەشتییەکانی یۆنان بە 16٪ و هەریەکە لە ئێران و ئیمارات بە 12.3٪ دێن.

دوای جەنگی 40 رۆژە، تەنگەی هورمز، بووەتە چەقی ناکۆکییەکانی تاران و واشنتن. داخرانی لە لایەن ئێرانەوە بە هۆکارێکی سەرەکیی بە بنبەست گەیشتنی دانوستاندنەکانی نێوان هەردوو وڵات دادەنرێت.

ئێران دەڵێت، تاوەکو گەماڕۆی دەریایی ئەمریکا لە دژی بەردەوام بێت، بۆ دانوستاندن ئامادە نییە.

ئەمیرسەعید ئیرەوانی، باڵیۆز و نوێنەری هەمیشەیی ئێران لە نەتەوە یەکگرتووەکان رۆژی دووشەممە، 27ی نیسانی 2026 رایگەیاند، سەپاندنی گەمارۆی دەریایی و دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە بازرگانییەکانی ئێران لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە، پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان و جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکانە.

سەبارەت بە داخستنی تەنگەی هورمز، باڵیۆزی ئێران لە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، ئێران وەک وڵاتی کەناراویی سەرەکی، رێوشوێنی پێویست و گونجاو لەگەڵ یاسا نێودەوڵەتییەکان بۆ دەستەبەرکردنی گەشتی دەریایی ئارام لە تەنگەی هورمز گرتووەتەبەر. 

بە گوتەی ئیرەوانی، ئەم هەنگاوانە بە ئامانجی پاراستنی هاتوچۆی بەردەوامی کەشتییەکان و رێگریکردن لە خراپ بەکارهێنانی سەربازیی ئەو رێڕەوە گرنگ و ستراتیجییە ئەنجامدراون.

باڵیۆزی ئێران هەروەها ئاماژەی بەوە کرد، رێوشوێنە کردارییەکانی ئێران لە بارودۆخێکی پڕ لە گرژیدا گیراونەتەبەر و بە شێوەیەکی بەردەوام بە لەبەرچاوگرتنی گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە پێداچوونەوەیان بۆ دەکرێت.

لە لایەکی دیکەوە، فاتمە مهاجرانی، گوتەبێژی حکومەتی ئێران رۆژی سێشەممە، 28ی نیسان سەبارەت بە گەمارۆی دەریایی ئێران لەلایەن ئەمریکاوە رایگەیاند، حکومەت پێشبێنی بۆ بارۆدوخێکی لەم شێوەیەی ئێستا کردبوو، لەبەر ئەوەش ئامادەکاریی پێویستیان کردوەە و چەندین سیناریۆیان بۆ رووبەڕووبوونەوەی دۆخەکە هەیە.

فاتمە مهاجرانی گوتی، ستراتیجی سەرەکیی حکومەت، زیاترین سوودوەرگرتنە لە پێگەی تایبەتی جوگرافیای ئێران و پەیرەکردنی سیاسەتی "پەیوەندی لەگەڵ دراوسێکان و دراوسێیەتیی باش".

لە نوێترین پێشهاتدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت، دەسەڵاتدارانی ئێران پەیامێکیان ئاراستە کردوون و تێیدا ئاماژەیان بەوە کردووە کە وڵاتەکەیان لە "دۆخی داڕمان"دایە، بۆیە دەیانەوێت تەنگەی هورمز بکرێتەوە.

ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ترووس سۆشیاڵ رایگەیاند، تاران ئاگاداری کردوونەتەوە کە دەیانەوێ "بە زووترین کات" تەنگەی هورمز بکرێتەوە. سەرۆکی ئەمریکا نووسیویەتی، ئەوان دەیانەوێ تەنگەی هورمز بکرێتەوە، لە کاتێکدا هەوڵ دەدەن دۆخی سەرکردایەتییان یەکلایی بکەنەوە. 

لە 27ی نیسانیش، ئاژانسی ئەکسیۆسی ئەمریکی، لە زاری بەرپرسێکی ئەو وڵاتە و چەند سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە بڵاویکردەوە، عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لەرێگەی نێوەندگیرەکانەوە پێشنیازێکی داوەتە واشنتن تاوەکو تەنگەی هورمز بکرێتەوە و جەنگ رابگیرێت، بەڵام پرسی رادەستکردنی یۆرانیۆمی پیتێنراو و راگرتنی پیتاندن، ئێستا باس نەکرێت و بۆ کاتێکی دیکە دوابخرێت.

ئەمە لە کاتێکدایە رۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە راپۆرتێکدا دەڵێت، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە راوێژکارەکانی راگەیاندووە، بە پێشنیازە نوێیەکەی ئێران رازی نییە.

نیویۆرک تایمز باس لەوە دەکات، لە نێو کۆشکی سپیدا ئەم پرسە مشتومڕی لەسەرە؛ هەندێک لە بەرپرسان پێیان وایە ئەگەر گەمارۆکە دوو مانگی دیکە بەردەوام بێت، کەرتی نەوتی ئێران بەتەواوی تێکدەشکێت و تاران ناچار دەبێت سازش بکات. بەڵام هەندێکی دیکە دەڵێن، بێ ئەنجامدانی هێرشی سەربازی، ئێران پاشەکشە لە هەڵوێستەکانی ناکات.