رووداو دیجیتاڵ
نزیکەی 9 ساڵە هیچ لێبووردنێکی گشتی لە هەرێمی کوردستان دەرنەکراوە. ئەم دواکەوتنە چاکسازییەکانی تووشی قەرەباڵخییەکی مەترسیدار کردووە. ئێستا چاوەکان لەسەر پڕۆژەیاسایەکی نوێیە کە ئەگەر پەسند بکرێت، نزیکەی 4 هەزار بەندکراو دەگەڕێنەوە ناو کەسوکاریان.
30 کەس لە ژوورێکی 10 کەسیدا
بەندکراوێک لە چاکسازیی گەورانی هەولێر لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ شەهیان تەحسین، پێشکێشکاری بەرنامەی بەرپرسیار لە تۆڕی میدیایی رووداو، باسی ژیانی سەختی ناو زیندان دەکات و دەڵێت: "ئەو ژوورانەی بۆ 10 کەس دروست کراون، ئێستا 28 بۆ 30 کەسیان تێدایە. شەوان کە یەکێک دەجووڵێت، بەسەر سەری یەکێکی دیکەدا دەکەوێت و ئەمەش دەبێتە هۆی شەڕ و ناخۆشیی بەردەوام و تێکچوونی باری دەروونیی زۆربەی زیندانییەکان."
ئەم بەندکراوە کە تەمەنی 37 ساڵە و 5 مانگ دوای هاوسەرگیریکردنی دەستگیر کراوە، باسی تراژیدیایەکی مرۆیی دەکات و دەڵێت: "کچێکم هەیە وا دەبێتە ساڵێک، تاوەکو ئێستا نەمبینیوە و لە باوەشم نەکردووە. خێزانەکەم لەژێر گوشاری جیابوونەوەدایە. ئەگەر لێبووردنی گشتی نەبێت، خێزانەکەم هەڵدەوەرێت و کچەکەم بێباوک دەبێت."
"ئەم جەژنەمان بۆ بکەنە دوو جەژن"
ئەو بەندکراوەی چاکسازیی هەولێر کە خۆی بە کوڕی پێشمەرگە و بەشداربووی شەڕی داعش دەناسێنێت، پەیامێکی ئاراستەی سەرۆک مەسعود بارزانی، نێچیرڤان بارزانی، مەسرور بارزانی و بافڵ تاڵەبانی کرد و گوتی: "تکایە چاوێک بە بڕیاری لێبووردنی گشتیدا بخشێننەوە. 4 جەژنە لە کەسوکارمان دوورین، با ئەم جەژنی قوربانە بۆ ئێمە ببێتە دوو جەژن و رووناکی بخەنە ناو خێزانەکانمان."
بەندکراوان داوا دەکەن لایەنە سیاسییەکان رێکبکەون و پەرلەمان چالاک بکەن بۆ ئەوەی یاسای لێبووردنی گشتی دەربچێت.
چاکسازییەکان زیاتر لە توانای خۆیان بەندکراویان تێدایە
ئیحسان عەبدولرەحمان، بەڕێوەبەری گشتیی چاکسازییەکانی هەرێمی کوردستان، ئامارەکان بۆ رووداو ئاشکرا دەکات. بەپێی گوتەی ئەو، ئێستا 6 هەزار و 57 حوکمدراو لە چاکسازییەکانی هەولێر، سلێمانی و دهۆک هەن.
ئامارە سەرەکییەکان:
- کۆی گشتیی بەندکراوان: 6,057 کەس.
- تاوانەکانی مادەی هۆشبەر: 1,849 کەس (زۆرترین رێژە).
- سزادراوانی سێدارە: 532 کەس.
- ئەوانەی لێبووردن دەیانگرێتەوە: پێشبینی دەکرێت 4,000 کەس ئازاد بکرێن.
بەڕێوەبەری گشتیی چاکسازییەکانی هەرێمی کوردستان دەڵێت: "ئێمە دەرچوونی لێبووردنی گشتی بە پێویست دەزانین. پڕۆژەیاسای تایبەت بە لێبووردنی گشتیمان ئامادە کردووە و بۆ ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان نێردراوە. ئەوەی ماوە تەنیا کاراکردنەوەی پەرلەمانی کوردستانە بۆ پەسندکردنی یاساکە."
پڕۆژەیاسای نوێ؛ مەرج و رێگرییەکان
پڕۆژەیاسای نوێی لێبووردنی گشتی، کە بەندکراوان وەک دوایین هیوای خۆیان سەیری دەکەن، چەند پێوەرێکی تووندی داناوە:
رێژەی لێبووردن: پێشنیاز کراوە 30% بۆ 40%ـی ماوەی سزای هەموو حوکمدراوان کەم بکرێتەوە.
سزای سێدارە: لە ئەگەری ئاشتبوونەوەی لایەنەکان، سزاکە دەگۆڕێت بۆ زیندانی هەتاهەتایی و دواتر لێبووردنی گشتی دەیگرێتەوە.
تاوانی کوشتن: تەنیا بە مەرجی سازش و ئاشتبوونەوەی کەسوکاری کوژراو لێبووردن دەیانگرێتەوە.
مەرجی رەوشت: دەبێت بەندکراو لە ناو چاکسازی هەڵسوکەوتی باش بووبێت.
ئاسایشی کۆمەڵگە: نابێت ئەو کەسەی لێبووردن دەیگرێتەوە مەترسی بۆ سەر کۆمەڵگە دروست بکات.
دوایین جار یاسای لێبووردنی گشتی لە 17ـی کانوونی یەکەمی 2017 دەرچوو، کە تەنیا بۆ ماوەی 8 مانگ کاری پێکرا.
لەو کاتەدا سزای سێدارە کرا بە 15 ساڵ و سزاکان بە رێژەی 20% بۆ 30% کەم کرانەوە. بەڵام ئێستا دوای تێپەڕبوونی 9 ساڵ، بەندکراوان دەڵێن بارودۆخی ژیانیان و قەرەباڵخیی گرتووخانەکان چیدیکە بەرگەی دواکەوتن ناگرێت.
بەپێی یاسای ساڵی 2017، هەریەک لە تاوانەکانی رفاندن، کوشتنی بەبێ ئاشتبوونەوە، مادە هۆشبەرەکان، تاوانەکانی دژی ئاسایش، ساختەکاری لە مۆر و بەڵگەنامەی دەوڵەت، قاچاخچێتیی ئاسەوار و دەستدرێژیی سێکسی لە لێبووردنەکە بێبەش دەبن.